Mang chủ đề "Động lực tăng trưởng từ nguồn nhân lực chất lượng cao", diễn đàn quy tụ hơn 300 đại biểu gồm đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, chuyên gia, nhà đầu tư, ngân hàng, quỹ đầu tư, cùng sự hiện diện của Đại sứ và đại diện ngoại giao đến từ 15 quốc gia: Mozambique, Thái Lan, Iraq, Belarus, Azerbaijan, Sri Lanka, Kazakhstan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Haiti, Pakistan, Hà Lan, Mông Cổ, Palestine và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký HANOISME phát biểu khai mạc Diễn đàn.

Nếu CEF I tập trung vào AI, thương mại điện tử để mở rộng thị trường; CEF II hướng tới vốn, M&A, phát triển nhà cung ứng và nội địa hóa, thì CEF III 2026 đi sâu vào câu hỏi căn bản: Ai sẽ làm chủ công nghệ, vận hành nguồn vốn, phát triển thị trường và đưa doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị? Điểm nhấn của diễn đàn là đặt con người vào trung tâm của quá trình tạo năng suất thực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh. Sự tham gia của các nhà ngoại giao quốc tế mở ra cơ hội kết nối cộng đồng doanh nghiệp Thủ đô với các đối tác toàn cầu trên các lĩnh vực công nghệ cao, thương mại và chuỗi giá trị.

Đo lường nhân lực bằng năng suất thực và giá trị gia tăng

Phát biểu khai mạc, TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME, Trưởng ban Tổ chức CEF III nhấn mạnh rằng khi Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, câu hỏi cốt lõi nằm ở năng lực con người: liệu đội ngũ lao động đã đủ sức làm chủ công nghệ, vận hành nguồn vốn, mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm hay chưa. Theo ông, nhân lực chất lượng cao cần được hiểu rộng hơn bằng cấp hay chức danh. Mỗi nhóm nhân lực phải được nhìn nhận qua câu hỏi cụ thể: Họ tạo ra năng suất gì, giá trị gia tăng gì, khả năng cạnh tranh gì và đóng góp thế nào cho tăng trưởng của doanh nghiệp?

Ra mắt Hội đồng Chuyên gia cấp cao CEF gồm 9 thành viên, do PGS.TS. Trần Đình Thiên làm Chủ tịch.

Từ nhận định đó, TS. Mạc Quốc Anh đề nghị chuyển mạnh từ tư duy "có nhân lực" sang "có đúng năng lực". Nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là yếu tố đầu vào mà phải trở thành lực đẩy trực tiếp tạo ra năng suất và đổi mới sáng tạo. Hiệu quả cuối cùng phải đo bằng năng suất lao động, doanh số, chất lượng sản phẩm, khả năng hấp thụ vốn và tham gia chuỗi giá trị, thay vì chỉ căn cứ trên số lượng đào tạo. Thước đo thành công của CEF III không nằm ở số lượng bài phát biểu hay thông điệp được đưa ra, mà ở khả năng chuyển các kết luận thành việc phải làm sau diễn đàn. Nếu công nghệ, vốn và thị trường là nguồn lực thì con người chính là năng lực giúp doanh nghiệp vận hành, chuyển hóa các nguồn lực ấy thành kết quả thực tế.

Chia sẻ tại sự kiện, ngài Kanat Tumysh, Đại sứ Cộng hòa Kazakhstan tại Việt Nam đánh giá chủ đề diễn đàn mang ý nghĩa then chốt đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Theo Đại sứ, công nghệ thuần túy không tự tạo nên sự thịnh vượng; chính con người với tri thức, óc phán đoán, sức sáng tạo và quyết tâm mới định hình mục tiêu và đưa công nghệ vào phục vụ cuộc sống. Kazakhstan coi đầu tư vào con người là ưu tiên chiến lược, gắn giáo dục, nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn, trang bị kỹ năng số và kỹ thuật chuyên sâu cho thế hệ trẻ. Nhắc lại mối quan hệ tốt đẹp khi nhiều thế hệ ưu tú của Việt Nam từng học tập tại Kazakhstan thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước và sau đó, Đại sứ trân trọng mời các bạn trẻ Việt Nam sang học tập, nghiên cứu tại Đại học Trí tuệ Nhân tạo ở Thủ đô Astana. Đây là cơ hội hợp tác đầy hứa hẹn nhằm kết nối giới nghiên cứu, học giả, doanh nghiệp và trí thức trẻ hai nước.

Tháo gỡ nghịch lý lãng phí chất xám và rào cản khu vực công

Bên cạnh bài toán doanh nghiệp, vấn đề nhân lực trong bộ máy công quyền cũng được mổ xẻ thẳng thắn. Trình bày tham luận về "Định hướng chính sách nhân lực, nhân tài trong khu vực công", TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công cho biết Hà Nội tập trung 65% nhà khoa học đầu ngành, Giáo sư, Phó Giáo sư của cả nước và 82% phòng thí nghiệm trọng điểm; lực lượng lao động đạt khoảng 4,2 triệu người, trong đó trình độ đại học trở lên chiếm 30,19%. Song song với lợi thế tri thức lớn, thành phố đối mặt nghịch lý lãng phí chất xám và lệch pha kỹ năng: khoảng 25% cử nhân, kỹ sư đang làm công việc kỹ năng thấp, trong khi công nhân kỹ thuật cao lại thiếu hụt nghiêm trọng.

Quang cảnh Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III.

Kết quả thu hút nhân tài vào khu vực công còn khiêm tốn: Hà Nội chưa thu hút được chuyên gia đầu ngành nào ở các lĩnh vực mũi nhọn như AI, bán dẫn; mới đạt kết quả ở 3 trên 6 nhóm đối tượng; có tới 12,95% người được thu hút thôi việc hoặc chuyển công tác trước thời hạn cam kết 7 năm. TS. Bùi Phương Đình chỉ ra bốn điểm nghẽn lớn: đãi ngộ chưa cạnh tranh với khu vực tư nhân; khâu thu hút tách rời khâu sử dụng; thiếu cơ chế an toàn pháp lý cho đổi mới; và người đứng đầu chưa được trao đủ thẩm quyền. Để khắc phục, Học viện đề xuất hệ sinh thái quản trị nhân tài công: tận dụng cơ chế Luật Thủ đô để ký hợp đồng chuyên gia với thù lao thị trường; đánh giá cán bộ qua OKR/KPI với 70% điểm số dựa trên sản phẩm đầu ra; lập không gian thử nghiệm chính sách nhằm bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm; thí điểm Trung tâm tinh hoa để thu hút nhân tài mũi nhọn. Đầu tư cho nhân lực khu vực công chất lượng cao là khoản đầu tư sinh lời cao nhất cho tương lai Thủ đô.

Đồng thời, TS. Bùi Phương Đình phân biệt rõ giữa "nhân lực" và "người tài". Tuyển nhân lực là chọn người được đào tạo để giải quyết các bài toán do lãnh đạo đặt ra. Tuyển người tài là tìm người biết nghĩ ra việc để làm, tức là đội ngũ lãnh đạo, chuyên gia đóng vai trò như những "Tổng công trình sư" kiến tạo và đề xuất các bài toán phát triển chiến lược cho Hà Nội.

Tổ chức lợi thế Thủ đô thành năng lực cạnh tranh doanh nghiệp

Bàn về năng lực doanh nghiệp, PGS.TS Trần Đình Thiên trình bày tham luận "Phát triển doanh nghiệp Hà Nội từ lợi thế Thủ đô đến năng lực dẫn dắt và cạnh tranh toàn cầu". Ông nhận định Hà Nội hội tụ lợi thế hiếm có về vị thế, mạng lưới đối ngoại, thị trường và nhân lực; năm 2024, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 53,9%, gần gấp đôi mức bình quân 28,4% của cả nước. Dẫu vậy, khoảng cách giữa lợi thế và kết quả còn rõ rệt khi có tới 96,2% doanh nghiệp Thủ đô sử dụng dưới 50 lao động. Giai đoạn 2015 - 2024, số doanh nghiệp tăng 56,7% nhưng số lao động trong doanh nghiệp chỉ tăng 19,9%. Nguồn lực nếu chỉ hội tụ mà không được tổ chức hiệu quả thì lợi thế vẫn chỉ dừng ở dạng tiềm năng.

PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh: "Bằng cấp là nền tảng; nhiệm vụ và cơ hội quyết định khả năng phát huy". Ông đề xuất trọng dụng nhân tài bằng nhiệm vụ đủ lớn: chọn người theo năng lực, trao điều kiện thực hiện và đánh giá bằng kết quả. Hà Nội không chỉ dừng ở việc chiêu mộ nhân tài mà phải tạo cơ chế tổ chức nguồn nhân lực thành năng lực phát triển, mở rộng không gian hành động để doanh nghiệp, trường, viện và tài năng cùng tham gia giải quyết nhiệm vụ lớn, gắn chặt trách nhiệm với sản phẩm và giá trị tạo ra.

Các chuyên gia tham dự cũng đóng góp nhiều ý kiến thiết thực. Bà Phạm Thùy Dương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Mua bán và Sáp nhập Doanh nghiệp Việt Nam nhận định: "Không chỉ doanh nghiệp yếu kém mới cần tái cấu trúc; ngay cả khi chúng ta là một doanh nghiệp mạnh thì vẫn cần phải tái cấu trúc để tiếp tục bứt phá." Dưới góc độ nền tảng lao động, Thạc sĩ Lê Anh Tuấn, chuyên gia hướng nghiệp, khởi nghiệp khẳng định: "Trước khi xây dựng được một nguồn nhân lực chất lượng cao thì chúng ta phải làm được một việc: tạo ra một nguồn nhân lực làm được việc; và cách bạn làm một việc chính là cách bạn làm mọi việc."

Tại diễn đàn, một báo cáo trung tâm với chủ đề "Hà Nội 2026 - Thực trạng doanh nghiệp, điểm nghẽn và yêu cầu tạo động lực tăng trưởng mới" cùng ba báo cáo chuyên đề đã tập trung phân tích các mắt xích: nâng cao năng suất; củng cố năng lực quản trị, tài chính và M&A để tái cấu trúc; tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp nhằm chuẩn bị kỹ sư, kỹ thuật viên cho sản xuất, bán lẻ và chuỗi cung ứng.

Nhằm biến thảo luận thành hành động, CEF III đã chính thức ra mắt Hội đồng Chuyên gia cấp cao gồm 9 thành viên thuộc các lĩnh vực kinh tế, công nghệ, quản trị, giáo dục, truyền thông và doanh nghiệp. Hội đồng đảm nhiệm việc tư vấn, phản biện, đồng thời phối hợp cùng mạng lưới 18 đơn vị đồng chủ trì thuộc các ngành công nghệ thông tin, bán lẻ, M&A, công nghiệp hỗ trợ, logistics, dệt may, làng nghề, doanh nghiệp nữ và dịch vụ việc làm để hoàn thiện "Khung hành động sau CEF III". Trọng tâm là chọn 5 - 7 điểm nghẽn ưu tiên gắn với các chương trình thí điểm, phân định rõ trách nhiệm giữa Nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo, đồng thời theo dõi kết quả thực hiện trong 100 ngày theo phương châm: rõ việc, rõ người, rõ thời hạn, rõ sản phẩm, rõ kết quả. Đây là nền tảng vững chắc để chuyển hóa tri thức và con người thành động lực tăng trưởng thực chất cho Thủ đô./.

Thanh Hà