Ngày 18-6, Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP.HCM cho biết, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đã có hiệu lực từ ngày 15-5-2026. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm tăng cường kỷ cương, nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật trong lĩnh vực y tế, trong đó có BHYT - chính sách an sinh xã hội gắn trực tiếp với quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân.

Theo quy định, các hành vi vi phạm trong lĩnh vực BHYT sẽ bị xử phạt nghiêm tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Mức phạt tiền tối đa là 75 triệu đồng đối với cá nhân và 150 triệu đồng đối với tổ chức. Đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính, mức phạt đối với tổ chức bằng 2 lần mức phạt đối với cá nhân.

Nghị định quy định rõ nhiều nhóm hành vi vi phạm thuộc thẩm quyền xử lý của cơ quan BHXH. Đáng chú ý là các hành vi chậm đóng, đóng không đầy đủ hoặc trốn đóng BHYT; đưa người không thuộc trách nhiệm quản lý của tổ chức vào danh sách tham gia BHYT; vi phạm quy định về sử dụng thẻ BHYT khi khám chữa bệnh.

Bên cạnh đó, các hành vi lập hồ sơ bệnh án, kê đơn thuốc khống; kê tăng số lượng thuốc, vật tư y tế, dịch vụ kỹ thuật, chi phí giường bệnh và các chi phí khác mà người bệnh thực tế không sử dụng nhằm chiếm đoạt quỹ BHYT cũng sẽ bị xử lý nghiêm. Trường hợp lập hồ sơ bệnh án, kê đơn thuốc hoặc chỉ định dịch vụ kỹ thuật khống để chiếm đoạt hoặc gây thiệt hại cho quỹ BHYT, nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, đều thuộc diện xử phạt theo quy định.

Ngoài xử phạt hành chính, Nghị định 90/2026/NĐ-CP còn quy định nhiều biện pháp khắc phục hậu quả nhằm bảo vệ quyền lợi của người tham gia BHYT. Theo đó, các tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị buộc đóng đủ số tiền trốn đóng vào quỹ BHYT; hoàn trả số tiền gây thiệt hại cho người tham gia; nộp lại toàn bộ khoản thu lợi bất hợp pháp và nộp tiền lãi đối với số tiền chậm đóng hoặc trốn đóng theo mức 0,03%/ngày, tính trên số tiền và thời gian vi phạm theo quy định của Luật BHYT.

Theo BHXH TP.HCM, việc ban hành Nghị định số 90/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện cơ chế xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế mà còn đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh nhiều luật chuyên ngành đã được sửa đổi, bổ sung. Nghị định thay thế Nghị định số 117/2020/NĐ-CP và các văn bản liên quan, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và tăng tính răn đe đối với các hành vi vi phạm.

Hiện TP.HCM có hơn 12,1 triệu người tham gia BHYT, đạt tỷ lệ bao phủ 95,23% dân số. Năm 2026, BHXH TP.HCM đã ký hợp đồng khám chữa bệnh BHYT với 457 cơ sở y tế trên địa bàn, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, tình trạng chậm đóng, đóng thiếu hoặc trốn đóng BHYT vẫn còn diễn ra. Tổng số tiền chậm đóng BHXH, BHYT và bảo hiểm thất nghiệp trên địa bàn hiện hơn 6.482 tỷ đồng, chiếm 4,03% kế hoạch thu được giao. Những vi phạm này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi khám chữa bệnh của người lao động mà còn tác động đến sự bền vững của quỹ an sinh xã hội.

BHXH TP.HCM khẳng định, mọi hành vi chậm đóng, trốn đóng BHYT đều xâm hại quyền lợi chính đáng của người lao động; mọi hành vi lạm dụng, trục lợi quỹ BHYT đều ảnh hưởng đến quyền lợi chung của hàng triệu người tham gia. Vì vậy, việc phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm không chỉ là yêu cầu thực thi pháp luật mà còn là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ nguồn lực an sinh xã hội.

Thời gian tới, BHXH TP.HCM sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định của Nghị định số 90/2026/NĐ-CP; tăng cường phối hợp thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Qua đó, góp phần bảo vệ quyền lợi người tham gia, nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHYT, củng cố niềm tin của nhân dân vào chính sách BHYT và hệ thống an sinh xã hội.

Vương Linh