Các chuyên gia thảo luận về tác động của hạ tầng năng lượng đến tốc độ tăng trưởng kinh tế số.

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào một chu kỳ chuyển đổi sâu rộng dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, tự động hóa, công nghệ bán dẫn, năng lượng mới và các nền tảng số thế hệ tiếp theo, câu chuyện chuyển đổi số không còn dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ để tối ưu vận hành. Công nghệ số đang trở thành nền tảng tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, bà Nguyễn Thị Thu Giang, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VINASA cho rằng, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam đang đặt ra những thách thức rất lớn, đặc biệt trong mục tiêu hiện thực hóa tăng trưởng hai con số trong giai đoạn phát triển mới. Theo bà, các động lực tăng trưởng truyền thống đang dần chạm ngưỡng, trong khi công nghệ số không còn là xu hướng lựa chọn mà đã trở thành “hạ tầng của tăng trưởng, năng suất và đổi mới sáng tạo”.

Những con số được đưa ra tại diễn đàn cho thấy tốc độ phát triển mạnh mẽ của kinh tế số Việt Nam. Năm 2025, quy mô kinh tế số đạt khoảng 39 tỷ USD, tăng trưởng khoảng 17%, thuộc nhóm tăng nhanh nhất Đông Nam Á. Tỷ trọng kinh tế số hiện đã vượt 14% GDP. Trong khi đó, doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số đạt khoảng 198 tỷ USD với hơn 75.000 doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động trên cả nước. Việt Nam đồng thời nằm trong nhóm quốc gia có mức độ tiếp cận và ứng dụng AI cao trong khu vực, với tỷ lệ người dùng tương tác với AI hằng ngày thuộc nhóm dẫn đầu Đông Nam Á.

Toàn cảnh Diễn đàn Cấp cao chuyển đổi số Việt Nam - châu Á 2026.

Doanh nghiệp công nghệ số và bài toán tái cấu trúc động lực tăng trưởng

Tại diễn đàn, nhiều chuyên gia đánh giá hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang phát triển nhanh cả về quy mô lẫn năng lực công nghệ. Nếu trước đây doanh nghiệp công nghệ Việt Nam chủ yếu tham gia ở vai trò gia công hoặc cung cấp giải pháp, thì hiện nay các doanh nghiệp đã từng bước làm chủ công nghệ, xây dựng nền tảng và tạo ra các sản phẩm có khả năng giải quyết những bài toán lớn của quốc gia và khu vực.

Trong chiến lược phát triển đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu thúc đẩy đồng thời ba trụ cột gồm chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Ở lĩnh vực chính phủ số, mục tiêu được đặt ra là số hóa 100% dịch vụ công toàn trình, xây dựng mô hình hành chính công thông minh lấy dữ liệu làm trung tâm nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Đối với kinh tế số, Việt Nam hướng tới mục tiêu đóng góp khoảng 30% GDP vào năm 2030, trong khi hiện nay tỷ lệ này mới đạt khoảng 17 - 19%. Song song với đó là định hướng phát triển xã hội số thông qua nâng cao kỹ năng công dân số, xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng và tạo nền tảng cho chuyển đổi số toàn diện.

Nhận định tại diễn đàn, ông Ngô Thanh Hiền, Giám đốc Công nghệ IBM Việt Nam cho rằng, mục tiêu tăng trưởng mới của Việt Nam vừa là thách thức vừa mở ra cơ hội lớn cho cộng đồng doanh nghiệp số. Theo ông, nếu trước đây công nghệ thông tin chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ vận hành thì hiện nay hạ tầng số và kinh tế số đã trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Ông Hiền cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, các mô hình cũ dựa vào đầu tư công hoặc lao động giá rẻ sẽ không còn phù hợp. Việt Nam buộc phải xây dựng mô hình kinh tế mới dựa trên tri thức và hạ tầng số.

Theo đại diện IBM Việt Nam, dữ liệu phân mảnh vẫn đang là một trong những rào cản lớn nhất đối với tiến trình chuyển đổi số. Vì vậy, Việt Nam cần xây dựng kiến trúc liên thông giữa các bộ, ngành; đẩy mạnh số hóa quy mô lớn và ứng dụng AI vào tái thiết hệ thống dịch vụ công nhằm nâng cao hiệu quả điều hành cũng như phục vụ người dân.

Ông Hiền nhấn mạnh, chuyển đổi số hiện nay không còn đơn thuần là đưa giấy tờ lên môi trường trực tuyến. Điều cần thiết là xây dựng các hệ thống thông minh hơn, có khả năng hiểu rõ nhu cầu người dân hơn và vận hành hiệu quả hơn nhờ AI.

Trong bức tranh đó, AI đang nổi lên như công nghệ trung tâm của thời kỳ tăng trưởng mới. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển bùng nổ của AI, thế giới cũng đang chứng kiến sự xuất hiện của một thách thức hoàn toàn mới: bài toán năng lượng.

Khi năng lượng trở thành “nút thắt cổ chai” của nền kinh tế số

Nếu trước đây chuyển đổi số chủ yếu được nhìn dưới góc độ phần mềm, dữ liệu và kết nối, thì hiện nay điện năng đã trở thành yếu tố mang tính quyết định đối với tương lai của nền kinh tế số. Tại Hội thảo “Hạ tầng số và năng lượng cho AI” trong khuôn khổ diễn đàn, ông Nguyễn Tử Quảng, Phó Chủ tịch VINASA, Chủ tịch Ủy ban Đạo đức AI VINASA nhận định rằng sự phát triển của AI đang kéo theo nhu cầu năng lượng khổng lồ chưa từng có.

Theo ông Quảng, AI giống như “một con quái vật ngốn năng lượng”. Một câu lệnh hỏi ChatGPT có thể tiêu tốn lượng điện gấp khoảng 10 lần một cú click tìm kiếm trên Google. Trong khi đó, các trung tâm dữ liệu truyền thống trước đây chỉ cần khoảng 5 - 7 kW cho mỗi tủ máy chủ, thì các AI Data Center hiện đại phục vụ các cụm GPU xử lý dữ liệu lớn nay cần tới 40 - 50 kW, thậm chí lên tới 100 kW cho mỗi tủ máy chủ.

Áp lực này còn gia tăng bởi làn sóng đầu tư AI trên toàn cầu. Ông Đinh Tuấn Phong, Phó Tổng Giám đốc Kỹ thuật Công ty Cổ phần Đầu tư Kỹ thuật Số Việt (VDI) cho biết, làn sóng AI đang tạo ra sự thay đổi rất lớn về mật độ điện năng tiêu thụ trong từng thiết bị công nghệ.

Theo ông Phong, một máy chủ thông thường tiêu thụ khoảng 1.000W điện, nhưng một siêu máy tính AI có thể tiêu thụ tới 15.000 - 20.000W, tức gấp 15 - 20 lần, đồng thời kéo theo yêu cầu rất cao về hệ thống mạng tốc độ cao và hệ thống làm mát.

Các chuyên gia cho rằng khi doanh nghiệp triển khai các cụm máy chủ AI, bước đầu tiên bắt buộc phải thực hiện chính là khảo sát nguồn điện hiện tại và trao đổi kỹ về nhu cầu sử dụng điện, bởi đây là yếu tố quyết định khả năng triển khai dự án.

Từ góc nhìn toàn cầu, ông Phùng Viết Thắng, Giám đốc Quốc gia Intel Việt Nam cho biết nhiều trung tâm tính toán lớn trên thế giới hiện đang phải gấp rút xây dựng hệ thống năng lượng riêng cho các AI Data Center bằng cách lắp điện mặt trời và kết nối trực tiếp vào trung tâm dữ liệu.

Theo ông Thắng, về bản chất, không thể xây dựng các nhà máy điện truyền thống đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu tăng đột biến như hiện nay. Đây là lý do khiến năng lượng sạch và năng lượng tái tạo trở thành yếu tố cực kỳ quan trọng trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ.

Nhiều chuyên gia cảnh báo Việt Nam có thể sớm đối mặt với “trần tăng trưởng vật lý” của nền kinh tế số nếu hạ tầng năng lượng không phát triển kịp với tốc độ tăng trưởng của AI và dữ liệu. Ông Nguyễn Tử Quảng nhấn mạnh rằng không thể xây dựng “một lâu đài công nghệ vươn cao trên một nền móng hạ tầng năng lượng lung lay và thiếu hụt”.

Theo ông Quảng, hạ tầng năng lượng sạch không còn là câu chuyện riêng của ngành điện lực mà đã trở thành “hạ tầng của hạ tầng số”, là mạch máu nuôi dưỡng toàn bộ nền kinh tế số.

Điều này đồng thời liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia trong cuộc đua thu hút vốn đầu tư công nghệ cao. Theo ông Quảng, các tập đoàn công nghệ lớn khi tìm kiếm địa điểm đặt siêu trung tâm dữ liệu không chỉ quan tâm tới vị trí địa lý hay quan hệ ngoại giao mà yếu tố tiên quyết chính là quốc gia đó có đủ điện sạch đạt tiêu chuẩn bền vững để vận hành hay không.

Ông cảnh báo rằng nếu hệ thống năng lượng không đáp ứng được tiêu chuẩn xanh, Việt Nam có thể đánh mất cơ hội đón nhận những làn sóng đầu tư lớn nhất của thời đại.

Ba “chân kiềng” cho nền kinh tế số bền vững

Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi toàn bộ cấu trúc tiêu thụ năng lượng của nền kinh tế số, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần một chiến lược phát triển đồng bộ giữa công nghệ, năng lượng và chính sách. Theo ông Nguyễn Tử Quảng, nền kinh tế số bền vững phải được xây dựng trên thế ba “chân kiềng”.

“Chân kiềng” thứ nhất là cơ chế chính sách với yêu cầu về sự thông thoáng, linh hoạt của Nhà nước trong quy hoạch tích hợp giữa số và xanh, cũng như triển khai các cơ chế đột phá như mua bán điện trực tiếp.

“Chân kiềng” thứ hai là công nghệ gốc toàn cầu. Theo ông Quảng, các giải pháp từ những tập đoàn công nghệ lớn như Intel sẽ giúp tối ưu hiệu năng trên mỗi watt điện ngay từ kiến trúc lõi của chip và nền tảng điện toán.

“Chân kiềng” thứ ba là năng lực thực thi bản địa trong chuyển đổi xanh, bao gồm khả năng ứng dụng các công nghệ làm mát tiên tiến như tản nhiệt chất lỏng, đồng thời sử dụng chính AI để quản lý năng lượng tại các trung tâm dữ liệu.

Theo ông Quảng, chỉ khi ba “chân kiềng” này cùng đồng hành, Việt Nam mới có thể tạo ra một hệ sinh thái số phát triển bền vững.

Các chuyên gia cũng cho rằng AI chắc chắn sẽ mang lại giá trị rất lớn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, nếu không được quản lý hiệu quả, việc mở cửa cho các công ty nước ngoài vào vận hành các hệ thống siêu tính toán tiêu thụ điện khổng lồ có thể trở thành gánh nặng cho hạ tầng năng lượng quốc gia. Ngược lại, nếu tận dụng tốt cơ hội, Việt Nam hoàn toàn có thể biến năng lượng xanh thành lợi thế chiến lược trong cuộc đua kinh tế số toàn cầu.

Ông Nguyễn Tử Quảng nhận định, hạ tầng số là “mạch máu” của nền kinh tế số, nhưng năng lượng xanh mới là điều kiện tiên quyết để “mạch máu” đó vận hành bền vững. Theo ông, cuộc cách mạng siêu tính toán AI của Việt Nam chỉ có thể thành công khi hội tụ đủ ba yếu tố gồm sự cởi mở và tiên phong của thể chế chính sách; tính đột phá của kiến trúc vi mạch và nền tảng điện toán đám mây; cùng năng lực tích hợp và làm chủ công nghệ năng lượng xanh tại các trung tâm dữ liệu.

Ông Quảng cho rằng AI sẽ mang lại rất nhiều giá trị tích cực, nhưng nếu không được quản lý tốt, kể cả khi Việt Nam thu hút các công ty nước ngoài sử dụng năng lượng trong nước mà không bảo đảm tính bền vững, điều đó sẽ trở thành gánh nặng. Ngược lại, nếu làm tốt, Việt Nam có thể biến nguồn năng lượng của mình thành động lực thúc đẩy kinh tế số phát triển đúng với tinh thần và khát vọng của dân tộc.

Trong cuộc đua chuyển đổi số toàn cầu, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tái định hình mô hình tăng trưởng và nâng cao vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị mới. Nhưng cùng với cơ hội là yêu cầu cấp thiết về xây dựng nền tảng phát triển bền vững cho thời đại AI. Khi công nghệ số đã trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, thì năng lượng xanh không còn là lựa chọn bổ trợ mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để bảo đảm cho toàn bộ hệ sinh thái số vận hành ổn định, hiệu quả và bền vững trong tương lai./.

Sơn Tùng