Ngày đăng:
17/11/2026 21:24
Ngày 17/11/2026, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tại đây, các đại biểu và chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp hoàn thiện chính sách nhằm kiểm soát hiệu quả thuốc lá truyền thống lẫn thuốc lá mới, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.
Ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí phát biểu tại hội
thảo.
Phát biểu tại hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí nhìn nhận, sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao nhận thức xã hội. Tuy nhiên, tác động của thuốc lá đến sức khỏe cộng đồng và nền kinh tế vẫn là một thách thức lớn.
Theo số liệu cập nhật của Bộ Y tế công bố tại hội thảo, mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, bao gồm khoảng 84.500 ca do hút thuốc chủ động và 18.800 ca do hút thuốc thụ động. Chi phí y tế và tổn thất kinh tế ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP, tạo áp lực nặng nề lên hệ thống y tế, ngân sách nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Ông Đặng Khắc Lợi nhấn mạnh tiến trình sửa đổi luật cần quán triệt quan điểm lấy phòng ngừa làm trọng tâm, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo và lấy sức khỏe Nhân dân làm mục tiêu cao nhất. Trong đó, trọng tâm là ngăn chặn từ gốc hành vi bắt đầu hút thuốc ở người trẻ và bảo vệ thế hệ trẻ trước các sản phẩm thuốc lá mới. Dự thảo luật được định hướng làm rõ khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá thông thường và các sản phẩm thuốc lá mới khác; siết chặt hoạt động bán lẻ; cấm trưng bày sản phẩm, hình ảnh thuốc lá tại điểm bán và tăng cường bảo vệ người dưới 18 tuổi.
Cuộc chiến chống thuốc lá mới chuyển dịch lên không gian mạng
Việc hoàn thiện hành lang pháp lý đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới là nội dung thu hút nhiều sự quan tâm. Từ ngày 1/1/2025, Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội chính thức cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng các sản phẩm này. Sau khi quy định có hiệu lực, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh từ 13 đến 17 tuổi đã giảm mạnh từ 8,1% năm 2023 xuống dưới 1% năm 2025; ở nhóm thanh niên từ 18 đến 24 tuổi cũng giảm từ hơn 7% xuống còn 3,3%.
Ông Vũ
Văn Tiến, Đại biểu Quốc hội khóa XVI chia sẻ tại hội thảo.
Dẫu vậy, hoạt động mua bán thuốc lá mới vẫn diễn biến phức tạp với xu hướng chuyển dịch từ điểm bán công khai sang môi trường trực tuyến. TS. Lương Minh Tân (Trường Đại học Y tế công cộng) chia sẻ kết quả khảo sát 126 cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP.HCM. Nhóm nghiên cứu chọn 5 điểm kinh doanh sầm uất tại mỗi thành phố và dò tìm qua Google Maps để quan sát thực tế. Kết quả cho thấy 81 cửa hàng (64,3%) đã đóng cửa tại địa điểm cũ, nhưng có 44 cửa hàng (34,9%) chuyển sang bán trực tuyến và một cửa hàng duy trì cả hai hình thức. Riêng tại Hà Nội có 14/30 cửa hàng và tại TP.HCM có 14/56 cửa hàng chuyển sang bán online.
Đáng chú ý, các đối tượng kinh doanh trên mạng sử dụng nhiều thủ thuật né tránh kiểm duyệt như ngụy trang thuốc lá điện tử dưới tên gọi bàn chải điện, máy cạo râu hay tinh dầu xịt phòng, đồng thời chuyển giao dịch sang tin nhắn riêng. Thực tế này chứng minh việc thu hẹp điểm bán công khai chưa đồng nghĩa với chấm dứt kinh doanh trái phép, đòi hỏi phải tăng cường giám sát trên không gian mạng.
Các đại biểu
trao đổi, thảo luận tại hội thảo.
ThS.BS Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam đề xuất luật sửa đổi cần cấm toàn diện các hành vi sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, quá cảnh, quảng cáo, tàng trữ, sử dụng và chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác. Lệnh cấm cần mở rộng sang cả linh kiện, cấu phần thiết bị và bao quát cả sản phẩm chứa lẫn không chứa nicotine. Theo ông Lâm, chính sách cần tập trung triệt phá nguồn cung, ngăn chặn nhập lậu, buôn bán và quảng cáo trái phép thay vì chỉ xử phạt người dùng, ưu tiên xử lý giao dịch trực tuyến thông qua sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và các nền tảng số.
Xóa bỏ "quảng cáo trá hình" tại điểm bán và trong đời sống văn hóa
Đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách, ĐBQH khóa XVI Vũ Văn Tiến, Đại biểu chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhấn mạnh việc siết chặt trưng bày thuốc lá, điều chỉnh thuế, giá và bảo đảm môi trường không khói thuốc. Theo ông Tiến, khi quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, việc các cửa hàng, quầy bán lẻ tự do trưng bày sản phẩm sẽ trở thành quảng bá gián tiếp, kích thích sự tò mò và khả năng tiếp cận của trẻ em, thanh thiếu niên. Ông khẳng định đã cấm quảng cáo thì không thể để trưng bày biến thành quảng cáo trá hình.
Bên cạnh điểm bán, ĐBQH Vũ Văn Tiến đánh giá cao quy định bổ sung trách nhiệm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc hạn chế hình ảnh diễn viên hút thuốc trên tác phẩm điện ảnh, sân khấu và truyền hình. Cần sớm có hướng dẫn cụ thể để rà soát, kiểm soát các cảnh quay này nhằm tránh cổ súy hành vi hút thuốc. Xuất phát từ góc nhìn cá nhân, đại biểu cũng kiến nghị nghiên cứu mở rộng hạn chế hình ảnh thuốc lá trong các sản phẩm âm nhạc, nhất là những ca khúc lãng mạn hóa thuốc lá, dễ gây tâm lý học đòi, a dua ở giới trẻ.
Về kinh tế, dẫn báo cáo của Bộ Y tế cho thấy tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá ở Việt Nam hiện mới đạt khoảng 36%, ông Vũ Văn Tiến nhận định giá thuốc lá còn quá thấp nên khó kéo giảm số người hút. Chính sách thuế, giá cần được xem là công cụ bảo vệ sức khỏe Nhân dân chứ không chỉ nhằm điều tiết thị trường hay tăng thu ngân sách. Do đó, cần lộ trình tăng thuế và giá bán lẻ để giảm khả năng chi trả, hạn chế tiêu dùng và ngăn ngừa người mới hút thuốc.
Ngoài ra, về môi trường không khói thuốc, vị đại biểu chỉ rõ tình trạng vi phạm vẫn phổ biến tại nhiều khách sạn, nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, quán bar và karaoke do việc nhắc nhở thiếu thường xuyên, xử phạt còn hạn chế. Ông nhấn mạnh nếu chỉ mở rộng danh mục địa điểm cấm mà thiếu cơ chế thực thi thì chính sách khó phát huy hiệu quả. Vì vậy, phải nâng cao trách nhiệm người đứng đầu cơ sở, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm vi phạm.
Đổi mới cảnh báo sức khỏe và phát huy sức mạnh truyền thông
Một giải pháp quan trọng khác là đổi mới cảnh báo sức khỏe trên bao bì. Ông Vũ Văn Tiến chỉ ra rằng Việt Nam đã duy trì cố định 6 mẫu cảnh báo bằng hình ảnh chiếm 50% diện tích mặt chính bao bì từ năm 2013 đến nay, làm suy giảm hiệu quả truyền thông. Trong khi nhiều quốc gia đã tăng diện tích và thường xuyên đổi mới hình ảnh, Việt Nam cần thay đổi thông điệp theo hướng trực diện: không chỉ nói thuốc lá "có hại" chung chung mà phải chỉ rõ hại cái gì, hại ai và hại như thế nào.
Đồng tình với quan điểm này, chuyên gia truyền thông Nguyễn Đình Thành, Phó Tổng Giám đốc Công ty công nghệ truyền thông Netspace phân tích quá trình phòng, chống tác hại thuốc lá qua 4 trạng thái: biết nguy hiểm, thấy sợ, muốn bỏ thuốc và thực sự bỏ được thuốc. Bao bì và điểm bán là những kênh truyền thông có chủ đích tác động đến nhận thức, cảm xúc và ý định cai thuốc, dù để thay đổi hành vi bền vững vẫn cần môi trường hỗ trợ và dịch vụ điều trị lệ thuộc nicotine. Dẫn thí nghiệm trên 112 trẻ từ 13 đến 17 tuổi, ông Thành cho biết tỷ lệ nhớ đúng cảnh báo ở nhóm xem hình ảnh đạt 82%, vượt xa mức 19% ở nhóm chỉ đọc chữ; đồng thời hình ảnh còn tạo cảm xúc lo lắng, buồn, ghê sợ, nhất là ở trẻ có cha mẹ hút thuốc.
Từ đó, ông Thành ủng hộ đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính bao bì, đổi hình ảnh định kỳ, bổ sung số tổng đài hỗ trợ cai thuốc và cấm trưng bày thuốc lá tại cơ sở bán buôn, bán lẻ. Ông cũng ủng hộ áp dụng bao bì trơn, loại bỏ màu sắc, logo và hình trang trí thương hiệu để thông điệp cảnh báo trở nên nổi bật nhất.
Khép lại các giải pháp, vai trò của báo chí truyền thông tiếp tục được đề cao. Phó Cục trưởng Cục Báo chí Đặng Khắc Lợi cho biết, dữ liệu giám sát mạng xã hội năm 2025 ghi nhận các tuyến bài, phóng sự chính thống về tác hại thuốc lá mới và thực thi lệnh cấm đã thu hút hàng trăm triệu lượt tiếp cận. Trong giai đoạn hoàn thiện luật sửa đổi, báo chí cần đi sâu phân tích bằng chứng khoa học, kinh nghiệm quốc tế và vấn đề thực tiễn để định hướng dư luận, tạo đồng thuận xã hội. Sự chung tay của báo chí, gia đình và toàn xã hội sẽ góp phần giảm tiêu dùng thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tương lai thế hệ trẻ./.
Khánh Huyền
