Trao đổi với ông, chất lính hòa văn chương không sót, ông tiếp tục truyền lửa cho thế hệ hôm nay những bài học vô giá về “thế trận lòng dân”, về “vị thế địa chiến lược”, về tấm gương nỗ lực vươn lên… cần được củng cố vững chắc. Có khi trong các tác phẩm của ông lại bắt gặp cả những mảnh đời, số phận nhân vật để có thể tạm đúc kết “binh nghiệp” kết thành “văn chương” cùng nhiều chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc đời cũng là minh chứng: Khi người lính viết về cuộc đời, những trang sách ấy không chỉ có mực, mà có cả mồ hôi, máu và trọn vẹn niềm tin yêu Tổ quốc.

Người chỉ huy mang “trái tim nóng”

Từng kinh qua nhiều cương vị công tác như Tư lệnh Quân đoàn 3 (nay là Quân đoàn 34); Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng (Nay là Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam), ở cương vị nào, bạn bè, đồng nghiệp đều bắt gặp ở Trung tướng, PGS.TS Nguyễn Đức Hải luôn mang “trái tim nóng”, nhiệt huyết trong công việc, nghĩa tình, nhân văn sâu sắc trong đời sống.

Nhắc về cuộc đời binh nghiệp của Trung tướng Nguyễn Đức Hải, nhiều người thường nhớ đến hình ảnh một người chỉ huy không chỉ giỏi thao lược mà còn đầy ắp tình người. Những năm tháng giữ cương vị Tư lệnh Quân đoàn 3 – nơi được mệnh danh là “quả đấm thép” trên địa bàn chiến lược Tây Nguyên, ông đã để lại những dấu ấn đậm nét không chỉ qua các cuộc diễn tập quy mô, mà bằng chính tư duy chiến lược mang đậm tính nhân văn. Dấu ấn sâu đậm nhất, có lẽ là câu chuyện về xây dựng mối đoàn kết quân- dân để địa phương Đắc Lắc ngày ấy tạo thuận lợi về diện tích hơn 1,1 ngàn ha xây dựng Trường bắn Quân đoàn 3 - thành quả này ngày nay Quân đoàn 34 và nhiều đơn vị khu vực Tây Nguyên vẫn thừa hưởng trong huấn luyện, diễn tập.

Điều đó, theo ông không đơn thuần là một con số về mặt địa lý, mà là kết quả của một quá trình vận động, kết nối bền bỉ với cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương. Ông hiểu rằng, muốn xây dựng quân đội vững mạnh, trước hết phải xây dựng mối đoàn kết quân dân gắn bó. Sự đồng thuận của lòng dân chính là “tấm khiên” vững chắc nhất cho bất kỳ công trình quốc phòng nào...

Không dừng lại ở đó, người Tư lệnh ấy còn nổi tiếng với cái tâm trong việc chăm lo đời sống bộ đội. Khi cấp trên có chủ trương dừng việc tuyển quân nhân chuyên nghiệp, trong khi các đơn vị khác còn đang loay hoay với bài toán nhân sự, ông đã quyết liệt thực hiện các giải pháp để giữ chân 80 quân nhân chuyên nghiệp ở các đơn vị của Quân đoàn 3 ngày đó.

Ông không xem họ như những con số, mà nhìn thấy ở đó là 80 gia đình, là 80 cuộc đời cần được bảo đảm. Chính sự quyết đoán đó đã giúp họ yên tâm gắn bó, tiếp tục đóng góp cho đơn vị trong xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, xứng đáng là “quả đấm thép” ở địa bàn chiến lược Tây Nguyên. Những khu nhà công vụ khang trang mọc lên, những mái ấm gia đình quân nhân được định hình chính là minh chứng sống động nhất cho một người chỉ huy “biết lo cái lo của bộ đội, vui cái vui của quân nhân” trong thực tiễn nhiệm vụ…

Và khi nhắc đến những thời khắc cam go, hình ảnh vị tướng Nguyễn Đức Hải trong những lần chỉ huy cứu nạn, cứu hộ vẫn còn vẹn nguyên trong ký ức của đồng đội. Đó là khi người lính không chỉ đối mặt với kẻ thù, mà đối mặt với những cơn thịnh nộ của thiên nhiên. Ông có mặt ở những nơi khó khăn nhất, không chỉ để chỉ huy, mà để sẻ chia những hiểm nguy với cấp dưới, với đồng đội và nhân dân. Hình ảnh Thiếu tướng Nguyễn Đức Hải ngày đó quyết liệt trong việc đưa cả các phương tiện đặc chủng của Quân đội như xe tăng lội nước và nhiều phương tiện hiện đại khác đi cứu dân vẫn còn hiện hữu trong lòng cấp ủy, chính quyền và nhân dân khu vực của Quân đoàn 3 ngày đó…

Đến năm 2017, khi đảm nhiệm cương vị Viện trưởng Viện Chiến lược Quốc phòng, tầm vóc của ông lại được khẳng định ở một tầm cao mới. Ông đã cùng tập thể trực tiếp tham mưu hoàn chỉnh việc xây dựng “Chiến lược Quốc phòng” và “Chiến lược Quân sự Việt Nam” để Đại hội Đảng toàn quốc khóa XIII thông qua. Đây không phải là chuyện ngày một ngày hai, mà là sự kế thừa và phát huy trí tuệ của nhiều thế hệ, được tổng kết, chắt lọc để trình lên cấp trên phê duyệt. Thành công này đã đặt nền móng vững chắc cho việc mở rộng và làm sâu sắc hơn về chiến lược quân sự, quốc phòng Việt Nam trong tình hình mới; tiếp tục mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ đối ngoại Quốc phòng, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Đó là một chiến công thầm lặng, không tiếng súng nhưng đầy ắp tầm nhìn chiến lược của vị tướng dày dặn kinh qua nhiều trận mạc…

Trung tướng Nguyễn Đức Hải luôn là người chỉ huy bản lĩnh, luôn đặt kỷ luật quân đội lên hàng đầu. Ở ông, đồng đội, cấp dưới thấy sự nhân văn sâu sắc trong cách quản lý con người. Ông không chỉ điều hành bằng mệnh lệnh, mà còn bằng sự thấu cảm với hoàn cảnh từng cán bộ, chiến sĩ. Đó còn là một người anh, người thầy luôn để tâm lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và sẵn sàng chia sẻ. Trái tim nóng của ông chính là động lực giúp cán bộ, chiến sĩ vượt qua những thử thách, khắc nghiệt của cuộc sống… là nhận xét của rất nhiều đồng đội, đồng chí và cấp dưới khi chúng tôi có dịp tiếp xúc, trao đổi.

Sự nối dài khát vọng cống hiến

Mới đây, chúng tôi được mời tham dự lễ ra mắt tác phẩm mới, trong đó Trung tướng, PGS.TS Nguyễn Đức Hải đã “trình làng” 3 tác phẩm gồm: Địa Chiến lược chính trị quân sự Tây Nguyên; Thế trận lòng dân và Phong ba biển tình.

Khi tôi đặt câu hỏi: Động lực nào khiến Trung tướng, PGS.TS Nguyễn Đức Hải tiếp tục cầm bút, vượt qua gian nan để có những tác phẩm “để đời”, ông chỉ cười bảo: Văn chương không phải là sự giải trí lúc về già, mà là phương thức để ông tiếp tục thực hiện sứ mệnh của mình. Ông mang tất cả những chất liệu từ thực tiễn, từ những chiến lược quốc phòng tầm cỡ đến những số phận con người cụ thể vào trong từng tác phẩm.

Cuốn sách “Địa Chiến lược chính trị quân sự Tây Nguyên” là kết tinh của những năm tháng ông gắn bó với mảnh đất này, nơi ông không chỉ nhìn thấy núi rừng hùng vĩ mà còn thấy được yêu cầu cấp bách trong việc bổ sung, hoàn chỉnh chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Đặc biệt, tác phẩm “Thế trận lòng dân” như một bản anh hùng ca về sự gắn kết giữa quân và dân. Ông tâm niệm rằng, mọi chiến lược quân sự dù hiện đại đến đâu cũng sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu đi “thế trận lòng dân”. Cuốn sách không chỉ là tài liệu tham khảo quý báu cho công tác xây dựng nền quốc phòng toàn dân tại các địa bàn chiến lược trọng điểm như biên giới, biển đảo, mà còn là lời khẳng định sắt đá về sức mạnh vô địch của khối đại đoàn kết dân tộc trong bảo vệ vững chắc chủ quyền Tổ quốc từ mọi hướng, mọi khu vực và trọn vẹn trên các phương thức mới.

Nếu “Thế trận lòng dân” mang đậm hơi thở chiến lược trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, củng cố mối đoàn kết quân dân thì “Phong ba biển tình” lại là một nốt trầm sâu lắng, chan chứa tình người. Đây là tập hợp những câu chuyện về các nhân vật có thật, những người đã vượt qua muôn vàn gian nan, sóng gió của cuộc đời để vươn lên thành đạt. Từ những người lính, những con người bình dị, họ đã chứng minh rằng nghị lực có thể biến “phong ba” thành cơ hội. Những câu chuyện ấy không chỉ truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ, mà còn cho thấy một Nguyễn Đức Hải rất đời, rất sâu sắc trong cách nhìn người, nhìn đời…

Khi hỏi về việc ông có lời khuyên nào cho những người viết trẻ? Vị tướng già nhắc nhở bằng tất cả sự chân thành:  “Viết không chỉ là kể chuyện, viết là phải thấu suốt và tôn trọng giá trị lịch sử”. Ông khuyên người trẻ phải nỗ lực, bởi con chữ cũng cần sự nghiêm cẩn như cách người lính chuẩn bị cho một trận đánh. Phải có khát vọng cống hiến thì những dòng chữ mới có sức nặng, mới chạm đến trái tim người đọc và tồn tại được với thời gian…

Nhìn lại chặng đường đã qua, từ một vị tư lệnh dày dạn kinh nghiệm chiến trường đến một tác giả với bảy đầu sách giá trị, có thể thấy ở Trung tướng, PGS.TS. Nguyễn Đức Hải sự nhất quán tuyệt đối. Dù ở vị trí nào, ông cũng luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Khi mang quân hàm, ông bảo vệ đất nước bằng trí tuệ sắc bén và tấm lòng nhân văn cao cả; khi về với đời thường, ông bảo vệ những giá trị văn hóa và lịch sử bằng ngòi bút. Ông đã chứng minh rằng, một người lính thực thụ không bao giờ thực sự “nghỉ hưu” trước lý tưởng của mình.

Ông là hiện thân của một thế hệ quân nhân ưu tú: Bản lĩnh trong chiến đấu, khiêm nhường trong lối sống và sâu sắc trong tư tưởng. Hạnh phúc của ông giờ đây không còn nằm ở những tấm huân chương hay những cương vị cao quý, mà nằm ở những trang sách vẫn đang tiếp tục được viết nên, ở những lời nhắn gửi tâm huyết dành cho thế hệ tương lai. Ông chính là minh chứng sáng ngời cho tinh thần người lính – những người luôn biết cách làm cho cuộc đời nở hoa ngay cả trên những mảnh đất sỏi đá nhất.

Nhìn lại hành trình đã qua, Trung tướng, PGS.TS Nguyễn Đức Hải đã hoàn thành xuất sắc cuộc đời binh nghiệp lẫy lừng và một cuộc đời văn nghiệp đầy tự hào. Những gì ông để lại không chỉ là những chiến lược trên giấy tờ, mà là “thế trận lòng dân” đã được khắc ghi trong từng tác phẩm, nhắc nhở chúng ta rằng, giá trị cao quý nhất của con người chính là được cống hiến cho Tổ quốc, bằng mọi cách thức, ở mọi thời điểm, cho đến khi trái tim vẫn còn đập những nhịp yêu thương…

Nguyệt Hà