Người phò tá Lý Công Uẩn lên ngôi

Trong miếu thờ thành hoàng Đại tướng Trấn Quốc người có công giúp Đức Thánh Gióng chống quân xâm lược (giặc Ân) dưới thời đại Hùng Vương thứ 6 ở xóm Chợ, xã Phủ Đổng, thành phố Hà Nội, còn được phối thờ Thái sư Á vương Đào Cam Mộc (945 - 1015), quê ở xã Định Tiến, huyện Yên Định (cũ), tỉnh Thanh Hóa. Miếu thờ này được nhân dân trên địa bàn, trong đó có con cháu họ Đào đóng góp trùng tu, tôn tạo vào ngày 19/9/2005 (âm lịch năm Ất Dậu) để đáp ứng với nguyện vọng phục vụ tín ngưỡng cho nhân dân, đồng thời gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa của tiền nhân để lại.

Miếu thờ thành hoàng Đại tướng Trấn Quốc ở xóm Chợ, xã Phủ Đổng, thành phố Hà Nội.

Theo sách Đại việt sử ký toàn thư - bản kỷ - quyển I của các sử gia Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên, đã ghi: Trong số những người góp công đưa Lý Công Uẩn lên ngôi hoàng đế, nhà sư Vạn Hạnh và Thái sư Á vương Đào Cam Mộc được xếp ở vị trí đệ nhất khai quốc công thần. Nếu nhà sư Vạn Hạnh là người nêu ý tưởng thì Thái sư Đào Cam Mộc là người tổ chức và trực tiếp chỉ huy việc đổi ngôi không đổ máu và diễn ra nhanh chóng. 

Triều Tiền Lê, vào đời vua Long Đĩnh (1006 - 1009), bắt đầu mục nát. Vua làm việc càn rỡ, tàn bạo. Trong nước lòng dân oán thán, bên ngoài giặc Tống rình rập xâm lấn. Lúc bấy giờ, uy tín của quan Thân vệ Lý Công Uẩn ngày càng cao cả trong và ngoài triều. Nhà sư Vạn Hạnh có lần nói với Lý Công Uẩn: "Mới rồi tôi thấy chữ bùa sấm kỳ lạ, biết họ Lý cường thịnh, tất dấy lên cơ nghiệp. Nay xem trong thiên hạ người họ Lý rất nhiều, nhưng không ai bằng Thân vệ là người khoan thứ nhân từ được lòng dân lại đang nắm binh quyền trong tay, đứng đầu muôn dân, chẳng phải Thân vệ thì ai đương nổi nữa". Đó là ý tưởng táo bạo và hợp thời của nhà sư Vạn Hạnh… 

Tuy nhiên, để thực hiện thành công ý tưởng đó và góp phần xây dựng triều Lý hưng thịnh cần có sự trợ giúp đắc lực của quan Chi hậu Đào Cam Mộc. Đến khi Ngỏa Triều băng, vua nối còn bé, Công Uẩn cùng với Hữu điện tiền chỉ huy sứ là Nguyễn Đê mỗi người được đem 500 quân tùy long vào làm túc vệ. Khi ấy Chi hậu là Đào Cam Mộc dò biết Công Uẩn có muốn nhận việc truyền ngôi, mới nhân lúc vằng nói khích rằng: "Gần đây chúa thượng ngu tối bạo ngược, làm nhiều việc bất nghĩa, trời chán ghét nên không cho hết thọ, con nối thơ ấu, không kham nỗi nhiều khó khăn. Mọi việc phiền nhiễu thần linh không ưa, dân chúng nhao nhác, mong tìn chân chúa. Sao Thân vệ không nhân lúc này nghĩ ra mưu cao, quyết đoán sáng suốt, xa xem dấu cũ của Thang Vũ, gần xem việc làm của Đinh, Lê, trên thuận lòng trời, dưới theo ý dân, mà cứ muốn khư khư giữ tiểu tiết làm gì!".

Hôm sau, Cam Mộc lại bảo Công Uẩn: "Người trong nước ai cũng nói họ Lý khởi nghiệp lớn, lời sấm đã hiện ra rồi, đó là cái họa không thể che dấu được nữa. Chuyển họa làm phúc, chỉ trong sớm chiều. Đây là lúc trời trao người theo, Thân vệ còn nghi ngại gì nữa?". Công Uẩn nói: “Tôi đã hiểu rỏ ý ông, không khác gì ý của Vạn Hạnh, nếu thực như lời ấy thì nên tính kế thế nào?". Cam Mộc nói: “Thần Vệ là người khoan thứ, nhân từ, lòng người chịu theo. Hiện nay trăm họ mỏi mệt kiệt quệ, dân không chịu nổi, Thân vệ nên nhân đó lấy ân đức mà vỗ về, thì người ta tất xô nhau kéo về như nước chảy chỗ thấp, có ai ngăn được!".

Cam Mộc biết việc cần kíp, sợ sinh biến, mới nói chuyện với khanh sĩ và các quan, ai cũng vui theo. Ngay ngày hôm ấy, điều họp cả ở trong triều, bàn rằng: “Hiện nay, dân chúng ức triệu khác lòng, trên dưới lìa bỏ, mọi người chán ghét tiên để hà khắc bạo ngược, không muốn theo về vua nối mà đều có lòng suy tôn quan Thân vệ, bọn ta không nhân lúc này cùng nhau sách lập Thân vệ làm thiên tử, lỡ bối rối có xảy ra tai biến gì, liệu chúng ta có giữ được cái đầu hay không?". 

Thế rồi cùng nhau dìu Công Uẩn lên chính điện, lập làm thiên tử, lên ngôi Hoàng đế. Trăm quan đều lạy rạp dưới sân, trong ngoài đều hô "vạn tuế", vang dậy cả trong triều. Đại xá cho thiên hạ, lấy năm sau làm niên hiệu Thuận Thiên năm đầu.

Đốt giềng lưới, bãi ngục tụng, xuống chiếu từ nay ai có việc tranh kiện cho đến triều tâu bày, vua thân xét quyết. Các quan dâng tôn hiệu là "Phụng Thiên Chí Lý ứng Vận Tự Tại Thánh Minh Long Hiện Duệ Văn Anh Vũ Sùng Nhân Quảng Hiếu Thiên Hạ Thái Bình Khâm Minh Quang Trạch Chương Minh Vạn Bang Hiển Ứng Phù Cảm Uy Chấn Phiên Man Duệ Mưu Thần Trợ Thánh Tri Tắc Thiên Đạo Chính Hoàng Đế”. 

Thái sư Đào Cam Mộc và đóng góp tạo dựng cơ nghiệp triều Lý 

Tháng 10 năm Kỷ Dậu (1009), Lý Công Uẩn lên ngôi, lấy hiệu là Lý Thái tổ - vị vua mở ra triều đại nhà Lý kéo dài 216 năm (1009 - 1225). Lịch sử dân tộc đã dành nhiều trang viết ca ngợi vai trò của nhà Lý. Công lao lớn nhất trong việc đưa Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế chính là Vạn Hạnh thiền sư và Thái sư Á vương Đào Cam Mộc. Nếu nhà sư Vạn Hạnh là người nêu ý tưởng thì Thái sư Đào Cam Mộc là người tổ chức và trực tiếp chỉ huy việc đổi ngôi không đổ máu và diễn ra nhanh chóng.

Ngoài công lớn trong việc đưa Lý Công Uẩn lên ngôi, Đào Cam Mộc còn có công giúp nhà Lý xây dựng cơ nghiệp tự buổi ban đầu. Cũng vì tin tưởng vào con người Cam Mộc, mà vua Lý Thái Tổ đã gả công chúa đầu là An Quốc cho ông. Để chuẩn bị cho công cuộc dời đô về Thăng Long, Lý Thái Tổ đã phong Đào Cam Mộc chức Thiên Đô tiên phong tướng quân chỉ huy cuộc dời đô. 

Thực hiện trọng trách này, Đào Cam Mộc chuẩn bị hai đoàn thuyền gồm 300 chiếc, một ngả đi đường biển tiến về thành Đại La, một ngả nơi sông Nhi cũng lên thành Đại La. Khi thuyền đến chân thành thấy hai con rồng vàng hiện ra chào đón nhà vua, từ đó gọi là kinh thành Thăng Long. Thăng Long còn mang khát vọng về một vận nước bền lâu, quốc gia thịnh vượng, phồn vinh, trăm dân, muôn họ được an hưởng thái bình, hạnh phúc.

Ông Đào Công Bảo (bên phải) nói về miếu thờ thành hoàng Đại tướng Trấn Quốc ngày xưa.

Sau khi mất, Thái sư Á vương Đào Cam Mộc đã được vua Lý cho tạc tượng thờ ở chùa Hưng Phúc xứ Tràng Lang quê nội thuộc xã Định Tiến - một ngôi chùa có từ thời Đinh và cho quê ngoại ở Nam Thạch thuộc xã Yên Trung (đều thuộc huyện Yên Định, Thanh Hóa) - nơi có nhiều gắn bó kỉ niệm từ thuở ấu thơ đến tráng niên lập đền thờ ông.  Đặc biệt, để ghi nhớ công ơn vị khai quốc công thần, Lý Thái Tổ đã truy phong cho ông chức vị cao nhất là Á Vương, cho xây đền thờ Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc ngay tại tư dinh thuộc đất Cổ Loa (Đông Anh - Hà Nội) và ban tặng câu đối: "Lý triều định đô vương tứ phúc/Đào trạng văn quan Quốc ân thân".

Đến nay, đã trải qua hơn 1.000 năm, song tấm lòng ái quốc, tinh thần trung hiếu của Thái sư Á vương Đào Cam Mộc vẫn là tấm gương để các thế hệ cháu con học tập, noi theo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./.

Chí Tâm