TS Mai Duy Thiện, Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam phát biểu khai mạc Diễn đàn.

Gắn kết năng lượng sạch với đổi mới mô hình tăng trưởng và vị thế cạnh tranh quốc gia

Trong tiến trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 và hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, phát triển năng lượng sạch đang chuyển mình mạnh mẽ từ một lĩnh vực kỹ thuật đơn thuần trở thành một trong những trụ cột chiến lược quan trọng hàng đầu của nền kinh tế Việt Nam. Năng lượng sạch không chỉ đảm nhận trọng trách đáp ứng nhu cầu điện năng ngày một gia tăng của xã hội mà còn tác động trực tiếp, sâu rộng đến năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp cũng như chất lượng tăng trưởng kinh tế bền vững.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, TS Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam nhấn mạnh, cần thiết phải nhìn nhận bài toán năng lượng trong mối liên hệ mật thiết, hữu cơ với tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia, thay vì coi đây là một lĩnh vực hoạt động riêng biệt, biệt lập. Theo phân tích của ông, chuyển đổi mô hình tăng trưởng thời kỳ mới đòi hỏi sự gắn kết khăng khít, chặt chẽ giữa tiến trình phát triển nguồn năng lượng sạch với đổi mới công nghệ và chuyển đổi số toàn diện. Để các nguồn lực đầu tư xã hội phát huy tối đa hiệu quả, hệ thống cơ chế chính sách, kết cấu hạ tầng, nền tảng khoa học công nghệ, thị trường tài chính và nhu cầu sử dụng thực tế của doanh nghiệp cần phải được kết nối nhịp nhàng trong một chỉnh thể thống nhất.

Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới”.

Ông Mai Duy Thiện đặc biệt đề cao vai trò phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và giới đầu tư trong nước cũng như quốc tế nhằm khơi thông các điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án và từng bước thiết lập một hệ sinh thái công nghiệp năng lượng hiện đại.

Tiếp cận vấn đề dưới góc nhìn kinh tế học, TS Võ Trí Thành, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương đã phân tích mối liên hệ giữa an ninh năng lượng với khả năng chống chịu, tự cường của nền kinh tế trước những biến động địa chính trị phức tạp trên thế giới. Theo ông Võ Trí Thành, năng lượng cùng với nguồn vốn và dữ liệu là ba cấu phần nền tảng, giữ vị trí then chốt trong công cuộc chuyển đổi mô hình phát triển; nhiệm vụ bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, do đó phải luôn song hành với mục tiêu nâng cao tính tự chủ và năng lực nội sinh của toàn bộ nền kinh tế.

Tiềm năng to lớn và tầm nhìn quy hoạch nguồn điện

Bức tranh tổng thể về ngành năng lượng hiện nay cho thấy, Việt Nam đang phải đối mặt với sức ép ngày càng nặng nề bắt nguồn từ tốc độ tăng trưởng nhảy vọt của nhu cầu tiêu thụ điện năng. Báo cáo tham luận về thực trạng, tiềm năng và định hướng phát triển do bà Nguyễn Thị Thu Huyền, đại diện Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) trình bày tại Diễn đàn đã phác thảo những số liệu thực tiễn rất đáng chú ý. Trong giai đoạn 2016-2025, sản lượng điện thương phẩm của Việt Nam tăng trưởng bình quân 7,6%/năm, song hành cùng mức tăng công suất cực đại 6,9%/năm. Dự kiến đến hết năm 2025, sản lượng điện thương phẩm cả nước sẽ cán mốc khoảng 288 tỷ kWh và công suất cực đại chạm ngưỡng khoảng 54 GW. Nhìn về tương lai dài hạn hơn, nhu cầu năng lượng sơ cấp được dự báo sẽ đạt khoảng 110–122 triệu tấn dầu quy đổi vào năm 2030, trước khi tăng vọt lên khoảng 186–207 triệu tấn vào năm 2050 theo các kịch bản phát triển được xây dựng. Quá trình chuyển dịch cơ cấu nguồn cung đang diễn ra hết sức tích cực, song sự bùng nổ của các nguồn năng lượng tái tạo cùng sự xuất hiện của các phụ tải công nghiệp tiêu thụ năng lượng khổng lồ từ trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và tiến trình giao thông điện hóa đang tiếp tục đặt hệ thống điện quốc gia trước bài toán hóc búa về việc bảo đảm nguồn cung ổn định, liên tục với chi phí hợp lý.

Mặc dù đối diện nhiều sức ép nhưng Việt Nam sở hữu tiềm năng thiên nhiên to lớn và điều kiện tự nhiên hết sức thuận lợi để mở rộng các nguồn năng lượng sạch đa dạng, từ điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời mái nhà, điện mặt trời tập trung cho đến điện sinh khối và điện sản xuất từ chất thải rắn. Đây là những cơ sở căn bản, cốt lõi giúp Việt Nam từng bước đa dạng hóa vững chắc cơ cấu nguồn điện, cắt giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, mở ra dư địa khổng lồ cho các ngành dịch vụ kỹ thuật, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, điện hóa sản xuất và kiến tạo các mô hình kinh tế xanh sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Đột phá công nghệ lưu trữ, hydrogen sạch, điện hạt nhân và hoàn thiện thể chế

Tại Diễn đàn, các đại biểu và chuyên gia cho rằng, ngành năng lượng cần tìm kiếm lời giải toàn diện cho năng lực hấp thụ, tính linh hoạt của lưới điện truyền tải và việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến phục vụ mục tiêu giảm phát thải carbon.

Đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp công nghệ năng lượng, ông Nguyễn Văn Thiện, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công nghiệp GG (GG Power) đã phân tích vai trò thiết yếu của các hệ thống lưu trữ năng lượng. Theo ông, hệ thống pin lưu trữ và thủy điện tích năng chính là chìa khóa then chốt giúp nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn điện sạch, hỗ trợ cân bằng cung cầu, chủ động điều chỉnh thời điểm phát điện và giảm áp lực nghẽn mạch vào các khung giờ cao điểm. Mặc dù vậy, để công nghệ lưu trữ có thể nhân rộng quy mô trong thực tế, thị trường cần sớm ban hành cơ chế doanh thu thỏa đáng, thiết lập các kênh huy động nguồn vốn dài hạn, hoàn thiện khung tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn và quy trình vận hành tối ưu.

Ở một hướng tiếp cận công nghệ mang tính tương lai, GS.TS Phạm Hoàng Lương, giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam đã phân tích kỹ lưỡng cơ hội và thách thức của chuỗi giá trị hydrogen sạch. Bên cạnh đó, tại Diễn đàn, TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ), khẳng định vai trò trụ cột của điện hạt nhân như một nền tảng năng lượng ổn định, phát thải thấp, làm bệ đỡ vững chắc cho các ngành công nghệ chiến lược quốc gia.

Tổng thể các ý kiến tại Diễn đàn đã hội tụ về một thông điệp nhất quán: công cuộc phát triển năng lượng sạch của Việt Nam phải được triển khai đồng thời trên nhiều phương diện mang tính chiến lược, kết hợp chặt chẽ giữa đa dạng hóa nguồn cung, hiện đại hóa hạ tầng lưới điện thông minh, đổi mới cơ chế chính sách, huy động hiệu quả dòng vốn tư nhân và thúc đẩy đổi mới sáng tạo công nghệ. Sự gắn kết đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, giới nghiên cứu khoa học và cộng đồng doanh nghiệp sẽ là động lực quyết định để chuyển hóa các định hướng quy hoạch thành các dự án thực tiễn, vừa bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng cho kỷ nguyên vươn mình, vừa thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất và tạo dựng vị thế cạnh tranh vượt trội cho nền kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế./.

Sơn Tùng