Lãnh đạo Đại học Kinh tế Quốc dân, Báo Nhân Dân, Tạp chí Cộng sản và Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh chủ trì Hội thảo. Ảnh: Thành Đạt

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế quốc dân nhấn mạnh: sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng nhưng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển. Nền kinh tế cần giảm dần sự phụ thuộc vào tài nguyên, vốn và lao động giá rẻ, chuyển mạnh sang dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị quốc gia hiện đại. Trong tiến trình đó, các cơ sở giáo dục đại học, nhất là Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, không chỉ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn cần phát huy vai trò nghiên cứu, tư vấn chính sách, đóng góp trí tuệ cho sự phát triển đất nước. Năm 2026, đã ghi dấu những chặng đường đáng tự hào: kỷ niệm 70 năm thành lập Đại học Kinh tế Quốc dân và 50 năm thành lập Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo PGS.TS Bùi Đức Thọ, Hội thảo nhằm tạo không gian kết nối tri thức học thuật với thực tiễn hoạch định chính sách, tạo cầu nối giữa lý luận, nghiên cứu khoa học, truyền thông và thực tiễn. Những ý kiến, sáng kiến tại Hội thảo này sẽ được tổng hợp, chắt lọc thành các khuyến nghị chính sách gửi tới các cơ quan của Đảng, Nhà nước.

Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh ký kết thỏa thuận hợp tác về hợp tác nghiên cứu và tư vấn chính sách công. Ảnh: Thành Đạt

Khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển mới

Phát biểu tại Hội thảo, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nêu rõ: sau 40 năm Đổi mới, bối cảnh phát triển của Việt Nam đã thay đổi, đòi hỏi phải đánh giá khách quan, toàn diện mô hình phát triển hiện nay, nhận diện những hạn chế, điểm nghẽn và nguyên nhân. Trong đó, cần làm rõ vai trò của từng khu vực kinh tế; phát huy vai trò của kinh tế nhà nước trong những lĩnh vực then chốt; tạo điều kiện để kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng; đồng thời nâng cao sức lan tỏa và mức độ liên kết của khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước. Cùng với đó, cần phát huy các động lực tăng trưởng mới như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số và kinh tế xanh. Con người, tri thức và năng lực sáng tạo phải trở thành nguồn lực có tính quyết định trong mô hình phát triển mới.

Một yêu cầu quan trọng là đổi mới tư duy, tạo đột phá về thể chế để khơi thông các nguồn lực. Cải cách thể chế cần gắn với hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với trách nhiệm; nâng cao chất lượng quản trị quốc gia; tổ chức lại không gian phát triển, tăng cường liên kết vùng và phát huy vai trò các cực tăng trưởng.

Đồng chí Lê Quốc Minh đề nghị các đại biểu tham dự Hội thảo tập trung trao đổi, thảo luận, làm sáng tỏ câu hỏi lớn: Việt Nam cần một mô hình phát triển như thế nào để vừa đạt tốc độ tăng trưởng cao, vừa bảo đảm chất lượng và tính bền vững; vừa phát huy nội lực, vừa tận dụng hiệu quả cơ hội của hội nhập?

Bên cạnh đó, tập trung phân tích sâu sắc vấn đề “Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới” theo chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đặc biệt là tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, xác định: để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và xác lập nền tảng cho tầm nhìn 100 năm phát triển tiếp theo dưới sự lãnh đạo của Đảng (2030-2130), đổi mới mô hình phát triển gắn với xây dựng, hoàn thiện hệ sinh thái phát triển là nhiệm vụ chiến lược để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Theo Nghị quyết, mô hình phát triển được vận hành theo cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, dựa trên nền quản trị quốc gia hiện đại và quan hệ hài hòa giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

Đồng chí Lê Quốc Minh, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Thành Đạt

Mục tiêu cuối cùng của phát triển không chỉ là tăng trưởng GDP mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, tăng cường sức mạnh tổng hợp và năng lực tự chủ của đất nước. Mô hình mới phải giải quyết hài hòa giữa tốc độ và chất lượng tăng trưởng; hiệu quả kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; hội nhập quốc tế với nâng cao năng lực tự chủ; phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh. Giá trị văn hóa, nguồn lực con người và ổn định xã hội cần trở thành sức mạnh nội sinh của phát triển.

Chuyển từ lao động giá rẻ sang lao động sáng tạo

Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận ba nhóm nội dung: mô hình tăng trưởng và các động lực phát triển kinh tế mới; phát triển văn hóa, xã hội, môi trường trong kỷ nguyên tăng trưởng mới; đổi mới tư duy, cải cách thể chế và quản trị quốc gia.

GS.TS Ngô Thắng Lợi - Giảng viên cao cấp, Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng mô hình tăng trưởng vẫn phụ thuộc nhiều vào vốn và khu vực FDI, trong khi năng suất và năng lực doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. GS.TS Nguyễn Trọng Hoài - Giảng viên cao cấp, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, đề xuất chuyển từ mô hình “1i”, chủ yếu dựa vào đầu tư, sang “3i”, gồm đầu tư, lan tỏa công nghệ và đổi mới sáng tạo.

PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng Việt Nam cần chuyển từ lao động chân tay sang lao động sáng tạo. Theo ông, mô hình kinh tế trước đây chủ yếu phụ thuộc vào đất đai và lao động trình độ thấp. Tuy nhiên, những “lợi thế” này lại trở thành khó khăn trong quá trình phát triển. Đối với đất đai, Việt Nam còn nhiều hạn chế trong quản lý và sử dụng. Để đổi mới mô hình phát triển, cần thoát khỏi những quan điểm, cách quản lý về “đất”. Đối với lao động, cần nhìn nhận đúng thực chất vấn đề lao động “giá rẻ” và xây dựng mô hình kinh tế thoát khỏi lao động chân tay. Nếu không, nền kinh tế có thể tăng trưởng nhưng không thể chuyển đổi về cấu trúc.

“Thời đại mới đang chuyển đổi từ lao động chân tay, sang lao động trí óc, lao động sáng tạo. Doanh nghiệp phải là trung tâm của công cuộc đổi mới”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, doanh nghiệp cần chủ động trong hoạt động sản xuất, kinh doanh để thích ứng với thời đại mới. Điều này đặt ra yêu cầu đối với các nhà quản lý, làm chính sách và nghiên cứu phải sớm có những giải pháp, mô hình quản lý hiệu quả.

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân cựu chiến binh Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học công nghệ Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của tái cấu trúc chiến lược dựa trên khoa học, công nghệ.

Ông cho rằng Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị "về phát triển kinh tế tư nhân" và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị "về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" được đưa vào cuộc sống nhất định nền kinh tế sẽ có bước bứt phá vượt bậc, chúng ta sẽ đạt được các mục tiêu của kỷ nguyên mới.

Hướng tới hệ sinh thái phát triển toàn diện

Phát biểu kết luận Hội thảo, PGS.TS Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản cho biết, Hội thảo khoa học “Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới” nhận được gần 200 bài tham luận của các nhà khoa học và hoạt động thực tiễn. Các bài viết đều thể hiện tâm huyết, tinh thần trách nhiệm và nhiều bài tham luận có chất lượng khoa học cao.

Nội dung của các bài tham luận và ý kiến phát biểu tại Hội thảo sẽ tiếp tục được nghiên cứu, chắt lọc để phục vụ nghiên cứu và tư vấn cho Đảng, đồng thời những nội dung hôm nay góp phần vào triển khai quán triệt và thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW "về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam", hướng đến “Xây dựng mô hình phát triển Việt Nam tự cường, hội nhập, toàn diện, lấy con người làm trung tâm, khoa học - công nghệ làm động lực và quản trị hiện đại làm bệ phóng để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình”.

Sự phối hợp giữa Báo Nhân Dân, Tạp chí Cộng sản, Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo nên không gian đối thoại giữa lý luận, tri thức học thuật và thực tiễn, góp phần làm sáng tỏ các luận cứ khoa học và thực tiễn để đưa Nghị quyết số 19-NQ/TW "về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam" vào cuộc sống, hướng tới mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045./.

Sơn Tùng