Chân dung 10 nữ Anh hùng liệt sĩ Lam Hạ do nhóm họa sĩ trẻ của "Trái tim người lính" phục dựng từ năm 2024 và hoàn thiện lại bằng công nghệ mới.

Dự án "Sáng kiến Tìm kiếm Người Việt Nam Mất tích trong Chiến tranh" (TTU-VWAI) là chương trình khoa học và nhân đạo do Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ hỗ trợ, với Đại học Công nghệ Texas giữ vai trò chủ đạo trong nghiên cứu và khai thác tư liệu lưu trữ về Chiến tranh Việt Nam, phối hợp cùng các cơ quan và đối tác tại Hoa Kỳ và Việt Nam. Dự án tập trung nghiên cứu, phân tích và chia sẻ nguồn tư liệu nhằm hỗ trợ tìm kiếm thông tin về người Việt Nam mất tích trong chiến tranh, phục vụ xác minh danh tính liệt sĩ, kết nối thân nhân, đồng thời góp phần khắc phục hậu quả chiến tranh và tăng cường hợp tác nhân đạo giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Đồng chủ nhiệm dự án gồm GS.TS Ron Milam, GS.TS Steve Maxner và PGS.TS sử học Alex-Thái Đình Võ. Dự án ứng dụng khoa học lưu trữ, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để khai thác hàng triệu trang tài liệu chiến tranh đang lưu giữ tại Hoa Kỳ, đặc biệt là hệ thống "Hồ sơ Chứng tích chiến tranh" (CDEC). Thông qua việc đối chiếu, phân tích và xác minh dữ liệu, dự án cung cấp thêm những căn cứ quan trọng phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính người Việt Nam mất tích trong chiến tranh.

TTU-VWAI cũng duy trì phối hợp chuyên môn với Mission POW/MIA, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ – ASEAN, Cơ quan Kiểm kê Tù binh và Người mất tích Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ (DPAA), Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP), đồng thời trao đổi thông tin với các cơ quan chức năng của Việt Nam theo đúng quy định nhằm phát huy hiệu quả nguồn tư liệu phục vụ mục tiêu nhân đạo.

Sau 6 tháng đầu năm 2026, dự án đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Nhóm nghiên cứu lựa chọn, xử lý và phân tích hơn 200 hồ sơ CDEC tiêu biểu, phát hiện thông tin liên quan đến hơn 1.500 quân nhân Việt Nam có tên trong các tài liệu lưu trữ của Hoa Kỳ. Nhiều thông tin đã được công khai để cộng đồng, các cựu chiến binh và thân nhân gia đình liệt sĩ cùng tham gia xác minh, đối chiếu.

Ngày 16/4/2026, dự án đã hoàn thành và bàn giao cho Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bộ tài liệu nghiên cứu gồm hai tập, tổng dung lượng trên 600 trang. Trong đó có báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu các hồ sơ CDEC cùng danh mục hồ sơ, phụ lục và dữ liệu liên quan, phục vụ công tác nghiên cứu, xác minh và tìm kiếm liệt sĩ.

Đầu tháng 6/2026, TTU-VWAI phối hợp tổ chức Hội thảo quốc tế về khai thác tài liệu lưu trữ phục vụ tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh tại Hà Nội với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan chức năng và các tổ chức của Việt Nam, Hoa Kỳ cùng đối tác quốc tế.

Đại diện Ban tổ chức cùng Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh Ninh Bình trao ảnh phục dựng chân dung 10 nữ Anh hùng liệt sĩ Lam Hạ cho Bảo tàng tỉnh Ninh Bình.

Theo PGS.TS Alex-Thái Đình Võ, ngày 13/6/2026, đoàn công tác của Đại học Công nghệ Texas đã làm việc với Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia 515, để báo cáo kết quả nghiên cứu và trao đổi các định hướng hợp tác trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính liệt sĩ; sau đó tiếp tục làm việc với Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM.

Đáng chú ý, dự án đã cung cấp hồ sơ tư liệu góp phần phục vụ hiệu quả việc tìm kiếm các rãnh chôn tập thể liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, đồng thời đang hoàn thiện báo cáo để bàn giao tư liệu phục vụ việc tìm kiếm những hố chôn tập thể tại sân bay Tân Sơn Nhất và nhiều địa điểm khác.

Theo Đại tá, cựu chiến binh, nhà văn Đặng Vương Hưng, thông qua hoạt động truyền thông, TTU-VWAI đã kết nối thành công nhiều thân nhân gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh với các nguồn tư liệu lưu trữ có giá trị, tiêu biểu như các gia đình liệt sĩ Trần Minh Tuyến, Huỳnh Văn Hai, Nguyễn Bá Đang, Nguyễn Xuân Mạnh, Nguyễn Xuân Tài, Nguyễn Đăng Nghĩa, Võ Thành Dũng... Dự án cũng tìm được nhiều cựu chiến binh còn sống như Hoàng Hữu Ái, Đỗ Anh Đào, Trần Huy Tưởng, Lê Mỹ cùng nhiều trường hợp khác đang tiếp tục được xác minh.

Nhờ uy tín của dự án, ngày càng nhiều thân nhân liệt sĩ gửi hồ sơ đề nghị hỗ trợ tìm kiếm người thân; đồng thời nhiều cựu chiến binh từng chiến đấu tại Lộc Ninh, Bình Dương, Tây Ninh, TP.HCM... chủ động cung cấp ký ức, tài liệu và nhân chứng, góp phần làm sáng tỏ nội dung các hồ sơ CDEC cũng như hỗ trợ công tác tìm kiếm trên thực địa.

Song song với nghiên cứu, TTU-VWAI đẩy mạnh truyền thông và gắn kết cộng đồng thông qua việc giới thiệu các hồ sơ tiêu biểu trên báo chí, mạng xã hội và các diễn đàn cựu chiến binh; hưởng ứng Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", lan tỏa tinh thần "Văn hóa tri ân", khuyến khích cộng đồng cung cấp thông tin, kỷ vật, hồi ức và các nguồn tư liệu phục vụ công tác tìm kiếm. Với cách tiếp cận dựa trên khoa học, nguồn tư liệu minh bạch và tinh thần hợp tác quốc tế, dự án hướng tới đóng góp thiết thực cho nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh và tăng cường quan hệ hợp tác nhân đạo giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Trong khuôn khổ sự kiện, Đại tá Trương Minh Côn đã thay mặt lãnh đạo Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh Ninh Bình trao tặng Bảo tàng tỉnh Ninh Bình 10 chân dung nữ Anh hùng liệt sĩ Dân quân Lam Hạ. Mười nữ dân quân Lam Hạ là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Khi tuổi đời còn rất trẻ, các chị vừa lao động sản xuất, vừa chiến đấu bảo vệ quê hương, kiên cường bám trận địa phòng không, góp phần bảo vệ hậu phương miền Bắc. Sự hy sinh anh dũng của các chị đã trở thành biểu tượng bất diệt của lòng yêu nước và được Đảng, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Mười chân dung được trao tặng là những di ảnh màu do nhóm họa sĩ trẻ của "Trái tim người lính" phục dựng từ năm 2024 và hoàn thiện lại bằng công nghệ mới trong năm 2026 với hình ảnh sống động hơn. Các tác phẩm được in trên chất liệu formex theo yêu cầu của Bảo tàng Ninh Bình, đồng thời chuyển giao đầy đủ file gốc chất lượng cao để phục vụ công tác trưng bày. Những bức chân dung không chỉ góp phần lưu giữ ký ức lịch sử mà còn là biểu tượng của văn hóa tri ân, giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn và trách nhiệm đối với các thế hệ hôm nay và mai sau./.

Thanh Hà