Hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam”. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ).

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, năng lực bán dẫn không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực tự chủ công nghệ, an ninh quốc gia và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nhận thức rõ điều này, Việt Nam đã xác định bán dẫn là một trong những lĩnh vực chiến lược hàng đầu. Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá chiến lược, đồng thời yêu cầu từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn. Trong Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 tại Quyết định số 1018/QĐ-TTg, công thức C = SET + 1 được lựa chọn, trong đó chữ “S” đại diện cho Specialized, tức chip chuyên dụng. Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg tiếp tục xác định công nghệ chip bán dẫn và các sản phẩm chip chuyên dụng là nhóm công nghệ, sản phẩm chiến lược cần ưu tiên phát triển. Đây là nội dung cốt lõi được thảo luận tại Hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam” diễn ra ngày 10/9/2026, do Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Cục Công nghiệp công nghệ thông tin phối hợp cùng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), Tập đoàn Geleximco và Tập đoàn Qualcomm tổ chức.

Đại diện Tập đoàn Geleximco phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ).

Lựa chọn chiến lược và những rào cản từ nghiên cứu đến thương mại hóa

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, nhấn mạnh rằng lựa chọn chip chuyên dụng không có nghĩa là thu hẹp khát vọng. Đây là cách tập trung nguồn lực vào nơi Việt Nam có nhu cầu thật, có thị trường, có đội ngũ thiết kế đang hình thành và có nền công nghiệp điện tử đủ lớn để tạo ra sản phẩm cuối. Khác với dòng chip đa năng, chip chuyên dụng được thiết kế nhằm giải quyết bài toán cụ thể, hiện diện rộng rãi trong camera AI, thiết bị IoT, robot, UAV, hệ thống viễn thông, điện tử công suất, lưới điện thông minh và thiết bị bảo mật. Giá trị của loại chip này không nhất thiết nằm ở quy mô sản xuất đại trà mà ở khả năng tối ưu hiệu năng, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng chính xác yêu cầu từng sản phẩm. Hướng đi này rất phù hợp với bối cảnh Việt Nam, mở ra cơ hội để các doanh nghiệp trong nước từng bước nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong các sản phẩm điện tử, đồng thời làm chủ những khâu có giá trị cao như thiết kế, xác minh, kiểm thử và tích hợp chip.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành kết quả nếu các nút thắt then chốt được tháo gỡ triệt để, bởi khoảng cách từ bản thiết kế đến sản phẩm thương mại còn rất xa. Rào cản đầu tiên là chi phí nghiên cứu và phát triển quá lớn, khi doanh nghiệp phải đầu tư nguồn lực khổng lồ để tiếp cận các bộ công cụ thiết kế EDA và thư viện IP bản quyền; riêng quá trình sản xuất thử (tape-out) có thể tiêu tốn hàng triệu USD và tiềm ẩn rủi ro kỹ thuật. Bên cạnh đó, Việt Nam chưa có hệ sinh thái hoàn chỉnh từ thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử đến chứng nhận chất lượng, khiến các doanh nghiệp có đơn hàng nhỏ gặp khó khăn khi tìm kiếm dịch vụ với chi phí hợp lý. Sau khi có mẫu chip, doanh nghiệp còn phải hoàn thiện phần mềm, bo mạch, đánh giá độ tin cậy và tích hợp vào sản phẩm cuối. Đáng chú ý là “bài toán con gà - quả trứng” trong thương mại hóa: doanh nghiệp không dám mạnh dạn đầu tư khi chưa có khách hàng đầu tiên, trong khi khách hàng lại ngần ngại mua sản phẩm chưa được kiểm chứng thực tế. Cùng với đó, nguồn nhân lực chất lượng cao từ chuyên gia thiết kế, kỹ sư kiểm thử đến chuyên gia vật liệu và đóng gói vẫn chưa đáp ứng kịp tốc độ phát triển.

Kiến tạo thị trường và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ

Để hóa giải các thách thức nêu trên, các đại biểu tại hội thảo thống nhất cần chuyển đổi phương thức hỗ trợ từ riêng lẻ sang xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ xuyên suốt. Theo định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, thời gian tới sẽ ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng, tập trung vào các lĩnh vực như AI, điện toán biên, viễn thông thế hệ mới, cảm biến, IoT, điện tử công suất và bảo mật phần cứng. Danh mục này được kỳ vọng tạo tín hiệu thị trường rõ ràng, giúp doanh nghiệp có cơ sở định hướng nghiên cứu, đầu tư và phát triển sản phẩm. Song song đó, chính sách hỗ trợ sẽ được triển khai xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử, đo kiểm đến thương mại hóa, chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong giai đoạn đầu và quản trị dựa trên kết quả kỹ thuật cụ thể.

Một giải pháp mang tính đột phá là sử dụng các dự án đầu tư công, chương trình chuyển đổi số quốc gia và dự án hạ tầng trọng điểm làm “khách hàng đầu tiên” cho chip Việt Nam, giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn nhất và kiểm chứng sản phẩm trong môi trường thực tế. Đi cùng với việc tạo dựng thị trường, đại diện Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn khẳng định sự cần thiết phải thiết lập hệ thống tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm, cơ chế chứng nhận và quy trình đánh giá độ tin cậy. Điều này bảo đảm các sản phẩm nội địa đáp ứng đầy đủ yêu cầu khắt khe của thị trường và đủ sức cạnh tranh quốc tế, tránh hình thành một thị trường khép kín hoặc hạ thấp yêu cầu chất lượng. Đóng vai trò đầu mối quốc gia, Trung tâm định hướng điều phối hạ tầng dùng chung về EDA, IP, tổ chức các đợt sản xuất thử MPW, kết nối doanh nghiệp thiết kế với doanh nghiệp sản phẩm cuối ngay từ khâu xác định yêu cầu kỹ thuật, đồng thời hợp tác với các viện, trường để đào tạo nhân lực thực chiến.

Hợp tác quốc tế và bước đi tiên phong xây dựng nhà máy của Geleximco

Trong chuỗi giá trị toàn cầu, tự chủ không đồng nghĩa với tự làm tất cả các công đoạn, mà quan trọng là Việt Nam phải làm chủ những khâu quyết định như kiến trúc hệ thống, thiết kế, xác minh, kiểm thử và quyền lựa chọn đối tác cung ứng. Theo đó, việc hợp tác quốc tế thực chất được đẩy mạnh để học hỏi kinh nghiệm quản lý và tiếp thu công nghệ. Tại hội thảo, bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Tập đoàn Qualcomm, cho biết tập đoàn đang mở rộng các trung tâm R&D tại Việt Nam kết hợp bốn lĩnh vực AI, bán dẫn, phần mềm và kỹ thuật hệ thống, hướng tới đào tạo nguồn nhân lực làm chủ trọn vẹn chu trình thiết kế vi mạch end-to-end từ Front-end đến Back-end, tiến tới năng lực tự thiết kế các dòng SoC phức tạp.

Ở khối doanh nghiệp trong nước, Tập đoàn Geleximco thể hiện vai trò tiên phong với chiến lược đầu tư bài bản vào công nghệ cao. Tiền thân là Công ty TNHH Xuất nhập khẩu tổng hợp Hà Nội thành lập năm 1993 theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ với vốn điều lệ ban đầu 3 tỷ đồng, sau 33 năm phát triển, Geleximco đã vươn lên thành tập đoàn kinh tế tư nhân lớn với doanh thu hàng năm trên 20.000 tỷ đồng, tổng tài sản 80.000 tỷ đồng và tạo việc làm cho hơn 10.000 lao động. Tháng 7/2026, Geleximco đã khai trương Trung tâm Trải nghiệm Robot AI AIMOGA tại 36 Hoàng Cầu (Hà Nội), vận hành showroom Robot AI đầu tiên trong hệ sinh thái công nghệ cao của tập đoàn. Tại sự kiện đó, ông Vũ Văn Tiền, Chủ tịch Hội đồng Sáng lập Tập đoàn Geleximco, khẳng định giai đoạn tới sẽ mở rộng đầu tư sang các lĩnh vực mũi nhọn gồm trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn và các dự án công nghệ mới.

Hiện thực hóa cam kết đó, tại Hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam”, thông tin chính thức cho biết Tập đoàn Geleximco đang xúc tiến thủ tục đầu tư nhà máy sản xuất chip tại Hưng Yên, dự kiến khởi công trong tháng 11/2026 và đưa sản phẩm thương mại ra thị trường vào đầu năm 2028. Doanh nghiệp định hướng thử nghiệm, tích hợp vi mạch điều khiển, cảm biến và chip công suất do kỹ sư Việt Nam thiết kế vào các dòng xe điện và hệ sinh thái công nghiệp của tập đoàn. Bước đi táo bạo này không chỉ giải quyết trực tiếp bài toán “khách hàng đầu tiên” để kiểm chứng và hoàn thiện sản phẩm chip nội địa, mà còn kết hợp cùng sự hỗ trợ của Nhà nước và đối tác quốc tế tạo tiền đề vững chắc giúp Việt Nam làm chủ công nghệ, gia tăng giá trị và tham gia sâu vào chuỗi bán dẫn toàn cầu./.

Ngọc Mai