Theo dữ liệu từ FiinTrade được báo VnExpress dẫn lại đầu năm 2025, nhà đầu tư cá nhân chiếm hơn 80% giá trị giao dịch toàn thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2024 và đã mua ròng tổng cộng hơn 77.700 tỷ đồng trên HoSE, trong đó có hơn 66.000 tỷ đồng qua khớp lệnh. Nhà đầu tư cá nhân đã trở thành đối ứng chính với lực bán ròng mạnh của khối ngoại. Năm 2024, nhóm nước ngoài bán ròng hơn 90.300 tỷ đồng.

Cũng chính dữ liệu từ FiinTrade chỉ ra rằng: phần lớn các cổ phiếu được cá nhân mua ròng mạnh nhất trong giai đoạn cao điểm - từ nhóm thép, chứng khoán đến hóa chất đều có giá giảm mạnh ở giai đoạn sau đó. Nói cách khác, thị trường không thiếu người tham gia. Điều thiếu ở đây là kiến thức để nhà đầu tư biết mình đang mua gì và tại sao.

Nhà đầu tư cần biết mình đang mua cổ phiếu gì và tại sao.

Ông Nguyễn Minh Tuấn, Tổng Giám đốc AFA Capital, từng đưa ra một con số đáng suy ngẫm: "Có tới 90% nhà đầu tư mới sẽ mất 90% tài sản của mình trong 90 ngày đầu tiên khi tham gia giao dịch ngắn hạn trên thị trường chứng khoán" (theo Báo Lao Động). Nguyên nhân không hẳn đến từ một thị trường quá khắc nghiệt hay do thiếu may mắn. Phần lớn thất bại bắt nguồn từ việc nhà đầu tư đưa ra quyết định dựa trên những gì trông có vẻ đúng: một báo cáo tài chính đẹp, một mức P/E thấp, doanh thu nghìn tỷ đồng hay lợi nhuận tăng trưởng ấn tượng mà không nhận ra rằng phía sau mỗi con số ấy có thể là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Đây chính là khoảng trống mà cuốn sách 200+ Bài Học Vỡ Lòng Chứng Khoán Cho Nhà Đầu Tư F0 - Thấu Hiểu Doanh Nghiệp & Cổ Phiếu (NXB Công Thương, 2026) được viết ra để lấp đầy. Cuốn thứ hai trong bộ sách của Cú Thông Thái này không dạy nhà đầu tư cách đọc bảng điện, không dự báo cổ phiếu nào sẽ tăng. Thay vào đó, sách chỉ dẫn cho bạn một thứ khó hơn nhiều, đó là thấu hiểu một doanh nghiệp. Lúc này, khi bạn nhìn vào bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ của doanh nghiệp, bạn sẽ biết cách đặt đúng câu hỏi trước mỗi con số.

Vì sao một công ty doanh thu nghìn tỷ lại có thể đang thua lỗ thực sự? 

Vì sao P/E thấp kỷ lục lại là dấu hiệu nguy hiểm hơn là cơ hội? 

Vì sao một doanh nghiệp báo lãi lớn nhưng két sắt lại trống rỗng? 

Sách không trả lời bằng lý thuyết, mà bằng những hình ảnh không ai có thể quên sau khi đã đọc: 

"Doanh thu là phù du, lợi nhuận mới là chân ái". 

"Lợi nhuận là ý kiến, tiền mặt là sự thật." 

Hay cụ thể hơn, câu chuyện tác giả kể về quán phở bán được trăm triệu một ngày nhưng lỗ năm mươi triệu vì chi phí vượt doanh thu - minh họa cho đúng cái sai lầm mà không ít nhà đầu tư mắc phải khi nhìn vào doanh thu của một doanh nghiệp niêm yết mà quên hỏi biên lợi nhuận là bao nhiêu.

200+ Bài Học Chứng Khoán Cho Nhà Đầu Tư F0 - Tập 2.

Một chương riêng của sách được dành để bóc trần những thủ thuật kế toán mà không ít doanh nghiệp từng dùng để che giấu sự thật - từ ghi nhận doanh thu ảo, vốn hóa chi phí để che giảm lỗ, đến những chiêu đảo nợ để vá tạm một lỗ hổng tài chính đang âm thầm lớn dần. 

Phần còn lại của sách dẫn người đọc đi sâu vào bản chất vận hành của từng nhóm ngành cụ thể - ngân hàng, chứng khoán, bất động sản, bán lẻ, công nghệ và thép. Mỗi ngành với bộ chỉ số đặc thù riêng mà không thể lấy thước đo của ngành này áp vào ngành kia.

Đặc biệt, kiến thức trong sách không trình bày theo một chiều. Mỗi bài học được dẫn dắt qua những cuộc tranh luận sinh động giữa các nhân vật đại diện cho mọi thành phần trên thị trường - Cá Mập thực dụng, Bìm Bịp chuyên hô hào những cơ hội đầy rủi ro, Chim Lợn nhát gan lo sợ mọi biến động, và Cú Hồng với con mắt soi số liệu sắc bén. Sau mỗi cuộc tranh cãi, sách đúc kết bằng phần "Cú Chốt" với những quy tắc thực chiến có thể mang ra áp dụng ngay khi soi một báo cáo tài chính ngoài đời thực.

"Khi thủy triều rút mới biết ai không mặc quần" - câu nói mượn từ huyền thoại đầu tư Warren Buffett, được sách dùng để nhắc nhở rằng chỉ trong giai đoạn khó khăn mới lộ ra doanh nghiệp nào thực sự khỏe mạnh và doanh nghiệp nào chỉ đang trông có vẻ ổn.

Nội dung trích trong sách.

Cuốn sách không hứa hẹn biến người đọc thành nhà đầu tư bách chiến bách thắng. Tuy nhiên, sách có thể giúp bạn tránh trở thành một phần trong con số 90% mà ông Nguyễn Minh Tuấn đã nhắc đến - những người bước vào thị trường với nhiệt huyết nhưng thiếu đúng một thứ: biết mình đang đọc gì khi nhìn vào một tờ báo cáo tài chính.

Về tác giả 

Cú Thông Thái là một trong những nền tảng giáo dục tài chính hàng đầu tại Việt Nam với hơn 1 triệu người theo dõi trên các nền tảng số, trong đó có hơn 427.000 người trên Facebook và hơn 408.000 người đăng ký trên YouTube. Những bài học trong sách được đúc kết từ hơn 20 năm thực chiến của tác giả trên thị trường chứng khoán Việt Nam./.

Thôi Kiệt