Đây là nội dung được các chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp trao đổi tại Diễn đàn “Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số”, do Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức ngày 14/7/2026.

Các chuyên gia, nhà quản lý trao đổi tại Diễn đàn “Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số”.

Cải cách vi mô - động lực mới của tăng trưởng

Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm 2026 và duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026-2030, yêu cầu hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực và tạo động lực phát triển mới trở nên cấp thiết.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là yêu cầu về quy mô hay tốc độ mà còn đòi hỏi bước chuyển căn bản về chất lượng thể chế, năng suất, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Theo ông, tăng trưởng phải được xây dựng trên nền tảng năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, thị trường thông suốt hơn, công nghệ hiện đại hơn và bộ máy thực thi hiệu quả hơn.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn.

Ông cho rằng nhiều năm qua, chính sách kinh tế chủ yếu tập trung vào ổn định kinh tế vĩ mô, trong khi năng lực tăng trưởng thực sự lại được tạo ra ở cấp độ doanh nghiệp, ngành, địa phương và từng dự án đầu tư. Nền kinh tế khó có thể tăng trưởng nhanh nếu doanh nghiệp vẫn mất nhiều thời gian, chi phí cho thủ tục hành chính; vốn chưa đến được các dự án có năng suất cao; hay đất đai, dữ liệu, công nghệ và nhân lực chưa được khai thác hiệu quả.

Từ thực tế đó, GS.TS Lê Văn Lợi đề xuất đẩy mạnh cải cách vi mô thông qua các cơ chế khuyến khích nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới công nghệ, tín dụng dựa trên dữ liệu và triển vọng kinh doanh, phát triển thị trường dữ liệu minh bạch và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các mô hình kinh doanh mới.

Ông cũng nhấn mạnh ba yêu cầu để các đột phá vi mô phát huy hiệu quả, gồm chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; chuyển từ chính sách bình quân sang chính sách có trọng tâm, trọng điểm; và coi chất lượng thực thi là một bộ phận cấu thành của chính sách.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cho biết mặc dù GDP sáu tháng đầu năm đạt mức tăng 8,18%, nhưng dư địa của các chính sách vĩ mô truyền thống như nới lỏng tiền tệ hay kích cầu tài khóa diện rộng đang dần thu hẹp.

Theo ông, động lực tăng trưởng mới cần đến từ các chính sách vi mô tác động trực tiếp tới doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Trọng tâm là tháo gỡ các điểm nghẽn về chi phí giao dịch, khả năng tiếp cận vốn, đất đai, dữ liệu và công nghệ; đồng thời mở rộng không gian thử nghiệm cho đổi mới sáng tạo.

Tạo đột phá từ chính sách thuế, tín dụng và thể chế

TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, nhận định nền kinh tế đang đứng trước cơ hội lớn từ quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu nhưng cũng đối mặt với nhiều biến động từ thương mại và địa chính trị. Theo ông, chính sách cần chuyển từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo, tập trung cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng đầu tư, đổi mới công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở góc độ chính sách tài khóa, ông Nguyễn Văn Phụng, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế doanh nghiệp lớn (Bộ Tài chính), cho rằng thuế không chỉ là công cụ huy động nguồn thu ngân sách mà còn phải trở thành công cụ thúc đẩy phát triển. Chính sách thuế cần được thiết kế theo hướng có trọng tâm, tập trung khuyến khích R&D, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao năng suất và phát triển khu vực kinh tế tư nhân để tạo hiệu ứng lan tỏa lớn hơn.

Đối với chính sách tín dụng, PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Ngân hàng, khuyến nghị chuyển mạnh từ cho vay dựa trên tài sản bảo đảm sang đánh giá hiệu quả dự án và triển vọng kinh doanh; đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và nông nghiệp công nghệ cao.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc xây dựng các khu thương mại tự do, khu kinh tế thế hệ mới và trung tâm tài chính quốc tế chỉ có thể trở thành động lực tăng trưởng khi đi kèm những thể chế vượt trội và cơ chế quản trị hiện đại.

Hoàn thiện thể chế để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng

Theo GS.TS Lê Văn Lợi, cần tập trung đột phá thể chế cho các khu kinh tế, khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế. Các khu thương mại tự do thế hệ mới không chỉ áp dụng ưu đãi thuế quan mà còn phải trở thành những "sandbox" thể chế để thử nghiệm các mô hình mới về quản trị, hành chính và hải quan, qua đó tạo lợi thế trong thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Bên cạnh đó, chính sách thuế cần ưu tiên các hoạt động R&D, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn; trong khi chính sách tín dụng phải tháo gỡ điều kiện tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, các dự án nông nghiệp công nghệ cao và mô hình kinh doanh mới.

Ở góc độ chuyển đổi số, ông Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, nhấn mạnh sự cần thiết của một hành lang pháp lý minh bạch cho trí tuệ nhân tạo (AI), coi đây là một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Khép lại nửa đầu năm 2026 với mức tăng trưởng GDP 8,18%, cao nhất trong 16 năm qua, Việt Nam có nền tảng thuận lợi để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mục tiêu này chỉ có thể đạt được khi cải cách vi mô được triển khai đồng bộ, từ hoàn thiện thể chế, đổi mới chính sách thuế và tín dụng đến thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Khi những điểm nghẽn được tháo gỡ và nguồn lực được phân bổ hiệu quả, các chủ trương phát triển sẽ chuyển hóa thành năng lực sản xuất và giá trị gia tăng thực chất, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong những năm tới./.

Thanh Phong