Ngày 7-9, BHXH Việt Nam cho biết đang đẩy mạnh rà soát, phân loại các đơn vị chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN; đồng thời tăng cường kiểm tra, đôn đốc thu hồi số tiền phải đóng và phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân tối cao khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của nhóm yếu thế và lợi ích công đã tạo thêm cơ chế pháp lý quan trọng để xử lý các doanh nghiệp chây ì, kéo dài nghĩa vụ đóng bảo hiểm, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.

Tăng hiệu lực xử lý bằng cơ chế khởi kiện công ích

Theo BHXH Việt Nam, cơ quan BHXH sẽ chủ động rà soát, phân loại các đơn vị vi phạm, cung cấp hồ sơ, tài liệu và phối hợp với Viện Kiểm sát trong quá trình xác minh, làm việc với doanh nghiệp. Đối với những trường hợp đủ điều kiện nhưng vẫn không khắc phục, Viện Kiểm sát sẽ xem xét thực hiện quyền khởi kiện theo thẩm quyền.

Một trong những vụ việc điển hình là Công ty MD tại xã Ứng Thiên (Hà Nội). Doanh nghiệp này kê khai tham gia BHXH cho 5 lao động nhưng chậm, trốn đóng kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động. Sau khi BHXH cơ sở Ứng Hòa chuyển hồ sơ và Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 12 tham gia làm việc, doanh nghiệp đã khắc phục một phần số tiền nợ của tháng 5 và 6-2026. Tuy nhiên, đến tháng 8-2026, công ty vẫn còn nợ 158 triệu đồng.

Theo Luật BHXH năm 2024, cơ quan BHXH không còn thẩm quyền khởi kiện. Vì vậy, BHXH cơ sở Ứng Hòa đã đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 12 khởi kiện vụ án dân sự công ích theo Nghị quyết 205/2025/QH15. Tòa án nhân dân khu vực 12 (Hà Nội) đã thụ lý vụ án và đưa ra xét xử vào ngày 7-9-2026.

Theo BHXH Việt Nam, cơ chế khởi kiện công ích không nhằm gây khó khăn cho doanh nghiệp mà hướng đến tăng cường kỷ cương pháp luật, nâng cao ý thức tuân thủ và bảo đảm quyền lợi an sinh chính đáng của người lao động.

Truy thu hơn 330 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng

Tính đến hết tháng 8-2026, toàn hệ thống BHXH Việt Nam đã ban hành quyết định kiểm tra 6.694 đơn vị, gồm 5.920 đơn vị sử dụng lao động, 421 cơ sở khám chữa bệnh BHYT, 188 đơn vị trong hệ thống BHXH và 165 tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng, chi trả chế độ.

Qua kiểm tra, cơ quan BHXH đã: Yêu cầu truy thu hơn 70,2 tỷ đồng đối với 11.417 lao động chưa tham gia hoặc đóng thiếu thời gian; Truy thu hơn 128,2 tỷ đồng do 40.146 lao động đóng thiếu mức; Thu hồi hơn 330 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN; Ban hành hoặc tham mưu ban hành 362 quyết định xử phạt vi phạm hành chính, với tổng số tiền xử phạt hơn 3,1 tỷ đồng.

Trong lĩnh vực giải quyết chế độ, cơ quan BHXH cũng yêu cầu thu hồi hơn 9,1 tỷ đồng từ 8.923 lượt người hưởng chế độ BHXH sai quy định; thu hồi 600 triệu đồng từ Quỹ BHTN của 106 trường hợp và thu hồi hơn 161,8 tỷ đồng chi phí khám chữa bệnh BHYT chưa đủ điều kiện thanh toán.

Cùng với hoạt động kiểm tra, BHXH Việt Nam đã tham gia xây dựng các quy định pháp luật liên quan đến xử lý vi phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN, trong đó có Nghị định số 90/2026/NĐ-CP và Nghị định số 283/2026/NĐ-CP, tập trung hoàn thiện chế tài đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng, biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt của cơ quan BHXH.

Phối hợp liên ngành, xử lý dứt điểm vi phạm kéo dài

Thời gian tới, BHXH Việt Nam sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN; đồng thời thường xuyên rà soát, đôn đốc người sử dụng lao động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đăng ký và đóng bảo hiểm cho người lao động.

Công tác kiểm tra chuyên ngành sẽ tập trung vào các đơn vị có dấu hiệu rủi ro, trên cơ sở phân tích dữ liệu và đánh giá mức độ tuân thủ để lựa chọn đúng đối tượng kiểm tra. Mọi hành vi vi phạm được phát hiện sẽ được xử lý hoặc kiến nghị xử lý theo quy định, bảo đảm công khai, minh bạch.

BHXH Việt Nam cũng tăng cường phối hợp với Công an, Thanh tra, Viện Kiểm sát, Liên đoàn Lao động và chính quyền địa phương trong xử lý các doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng kéo dài. Đối với các đơn vị giải thể, phá sản, ngừng hoạt động hoặc chủ doanh nghiệp bỏ trốn, BHXH các địa phương sẽ tổng hợp, báo cáo UBND cấp tỉnh để triển khai các giải pháp bảo vệ quyền lợi BHXH, BHYT và BHTN của người lao động.

Với việc siết chặt kiểm tra và áp dụng đồng bộ các biện pháp pháp lý, BHXH Việt Nam đặt mục tiêu nâng cao tính tuân thủ của doanh nghiệp, thu hồi hiệu quả các khoản nợ bảo hiểm và bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh cho người lao động.

Vương Linh