Nghị định 299/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm cụ thể hóa Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và Luật Viên chức năm 2025. Với cơ cấu gồm 4 chương và 31 điều, quy định chi tiết các khía cạnh quản trị, đồng thời thay thế toàn bộ Nghị định số 120/2020/NĐ-CP ngày 07/10/2020 và Nghị định số 283/2025/NĐ-CP ngày 31/10/2025 của Chính phủ. Sự ra đời của Nghị định 299/2026/NĐ-CP không chỉ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất mà còn thể hiện tư duy quản trị hiện đại của một Chính phủ kiến tạo, mở ra bước phát triển mới cho hệ thống các đơn vị sự nghiệp công lập trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập.

Bám sát các yêu cầu thực tiễn và tinh thần đổi mới, Nghị định 299/2026/NĐ-CP đã xác lập những định hướng mang tính đột phá nhằm xây dựng một khu vực dịch vụ công năng động, hiệu quả. Ngay tại các quy định của Chương II, Mục 1 và Mục 2, từ Điều 9 đến Điều 20, Nghị định đã làm rõ lý do và nền tảng kiến tạo thông qua việc tăng cường tối đa quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho các đơn vị, gắn liền với nhiệm vụ tinh gọn tổ chức bộ máy và giảm bớt sự can thiệp hành chính trực tiếp. Đáng chú ý, Nghị định đặt trọng tâm vào việc đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong quy trình thành lập, thẩm định và quản lý đơn vị sự nghiệp, xem công nghệ là công cụ then chốt để công khai, minh bạch hoạt động. Đồng thời, hiệu quả của đơn vị sự nghiệp công lập hiện nay được đánh giá dựa trên nền tảng là chất lượng dịch vụ đầu ra, mức độ hài lòng của Nhân dân và tinh thần đổi mới, mở rộng năng lực phục vụ.

So với Nghị định 120/2020/NĐ-CP và Nghị định 283/2025/NĐ-CP vốn nặng về quản lý hành chính tập trung và kiểm soát chỉ tiêu biên chế đầu vào, Nghị định 299/2026/NĐ-CP thể hiện bước chuyển mạnh mẽ sang tư duy Chính phủ kiến tạo. Ngay ở phạm vi điều chỉnh, tại Điều 1, Nghị định 299/2026/NĐ-CP đã thêm ba cụm từ “chuyển giao, phân loại, xếp hạng” của đơn vị sự nghiệp công lập. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở việc đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, số hóa thủ tục thẩm định và chuyển từ kiểm soát quy trình sang quản trị theo kết quả đầu ra, lấy chất lượng dịch vụ cùng sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo. Quy định này vừa khắc phục sự cứng nhắc của các văn bản cũ, bảo đảm tính ổn định, liên tục cho bộ máy, vừa tạo lộ trình tinh gọn hợp lý và bảo đảm quyền lợi chính đáng cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo.

Nội dung nhận được sự quan tâm lớn của các ngành, các cấp trong Nghị định 299/2026/NĐ-CP chính là quy định về khung số lượng cấp phó của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là đối với các đơn vị bảo đảm chi thường xuyên (đơn vị tự chủ). Nghị định đã chuẩn hóa và trao quyền linh hoạt cho các đơn vị tự chủ được quyết định số lượng cấp phó theo Đề án vị trí việc làm được phê duyệt, đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển dịch vụ công theo cơ chế thị trường. Đặc biệt, để giải quyết triệt để bài toán dôi dư cán bộ lãnh đạo khi sáp nhập, hợp nhất bộ máy – một điểm vướng mắc thực tiễn kéo dài nhiều năm qua, Điều 29 Nghị định 299/2026/NĐ-CP đã đưa ra quy định chuyển tiếp rất cụ thể và nhân văn. Theo đó, Điều 29 cho phép số lượng cấp phó của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập sau khi sắp xếp, tổ chức lại được giữ nguyên ở mức cao hơn khung quy định chung, nhưng chậm nhất trong thời hạn 05 năm (60 tháng) kể từ ngày quyết định sắp xếp có hiệu lực, số lượng cấp phó phải được bảo đảm đưa về đúng khung quy định của Nghị định.

Quy định chuyển tiếp tại Điều 29 Nghị định 299/2026/NĐ-CP mang ý nghĩa chính trị, xã hội và thực tiễn sâu sắc trong công tác quản trị công. Lộ trình 05 năm này trước hết giúp bảo đảm hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập sau sáp nhập diễn ra ổn định, liên tục, không bị gián đoạn hay xáo trộn trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo cung ứng dịch vụ công cho người dân và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, việc không bắt buộc phải cắt giảm, điều chỉnh nhân sự ngay lập tức một cách cơ học giúp hạn chế tối đa những xung đột tâm lý, tạo sự đồng thuận, đoàn kết trong nội bộ đội ngũ cán bộ. Lộ trình 05 năm cũng tạo khoảng thời gian chủ động để cấp ủy và lãnh đạo đơn vị thực hiện tinh gọn đội ngũ một cách bài bản thông qua các giải pháp hợp lý như nghỉ hưu đúng tuổi, nghỉ hưu trước tuổi, chuyển công tác hoặc bố trí, sắp xếp lại phù hợp với vị trí việc làm mới. Qua đó, quy định vừa đáp ứng trọn vẹn yêu cầu tinh giản biên chế, tinh gọn bộ máy theo đúng chủ trương của Đảng, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng và sự trân trọng đối với quá trình cống hiến của đội ngũ cán bộ lãnh đạo hiện có.

Để các quy phạm pháp luật của Nghị định 299/2026/NĐ-CP thực sự đi vào thực tế, các bộ, ngành, địa phương và bản thân từng đơn vị sự nghiệp công lập cần khẩn trương cụ thể hóa thành các hành động thiết thực. Trọng tâm là việc rà soát, hoàn thiện Đề án vị trí việc làm phù hợp với mức độ tự chủ tài chính; đồng thời xây dựng lộ trình 05 năm chi tiết, công khai để giải quyết số lượng cấp phó dôi dư thông qua các phương thức tự nhiên, thấu đáo như nghỉ hưu theo chế độ, chuyển công tác hay sắp xếp lại vị trí việc làm. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong quy trình quản trị và cung ứng dịch vụ công sẽ là chìa khóa cốt lõi để đưa Nghị định vào thực tiễn, lấy kết quả đầu ra và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo cao nhất cho năng lực phát triển của các đơn vị sự nghiệp trong kỷ nguyên mới.

Nghị định 299/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 28/7/2026 (chính thức có hiệu lực từ ngày 28/7/2026, thay thế trọn vẹn Nghị định 120/2020/NĐ-CP và Nghị định 283/2025/NĐ-CP) là một bước tiến quan trọng trong việc thể chế hóa đường lối của Đảng về đổi mới hệ thống tổ chức và quản lý các đơn vị sự nghiệp công lập. Với tinh thần “Chính phủ kiến tạo”, Nghị định đã tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo hành lang pháp lý minh bạch, linh hoạt nhưng chuẩn mực. Sự kết hợp giữa tư tưởng tự chủ, đẩy mạnh chuyển đổi số cùng giải pháp chuyển tiếp 05 năm nhân văn tại Điều 29 chính là nền tảng vững chắc để xây dựng một bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng trọn vẹn yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Phạm Đình Giang - Làng trẻ em Birla Hà Nội